Μετά τη φρίκη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, και ενώ ο κόσμος μόλις μάθαινε για τα εγκλήματα των ναζιστών γιατρών, οι ΗΠΑ ξεκίνησαν τα δικά τους σκοτεινά ιατρικά πειράματα στη Γουατεμάλα. Χιλιάδες ανυπεράσπιστοι άνθρωποι μολύνθηκαν εσκεμμένα με σύφιλη, χωρίς καμία συγκατάθεση, με σκοπό να μελετηθεί η καταστροφική εξέλιξη της νόσου και η αποτελεσματικότητα των θεραπειών.
Τι ήταν το πείραμα της Γουατεμάλας;
Τη δεκαετία του '40, η σύφιλη αποτελούσε μια από τις πιο τρομακτικές ασθένειες, με τεράστιο αντίκτυπο στη δημόσια υγεία και τον αμερικανικό στρατό. Παρόλο που η πενικιλίνη είχε αρχίσει να χρησιμοποιείται ως θαυματουργό φάρμακο, οι επιστήμονες ήθελαν να μάθουν αν μπορούσε να λειτουργήσει και προληπτικά αμέσως μετά την έκθεση στη νόσο.
Καθώς ένα τέτοιο πείραμα σε υγιείς πολίτες στις ΗΠΑ ήταν αδύνατο να δικαιολογηθεί ηθικά, ο φιλόδοξος κυβερνητικός επιστήμονας Δρ. John Charles Cutler βρήκε το "ιδανικό" περιβάλλον στη Γουατεμάλα.
Τα ανυπεράσπιστα θύματα
Η κυβέρνηση της Γουατεμάλας έδωσε στον Cutler και την ομάδα του πρόσβαση στις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Τα θύματα που χρησιμοποιήθηκαν ως πειραματόζωα ήταν κυρίως:
- Κρατούμενοι φυλακών
- Στρατιώτες
- Παιδιά σε ορφανοτροφεία
- Ασθενείς σε ψυχιατρικά ιδρύματα
Καμία ατομική συναίνεση δεν ζητήθηκε ποτέ. Οι αρχές των ιδρυμάτων έδωσαν μαζική άδεια με αντάλλαγμα ιατρικές προμήθειες.
Σοκαριστικές μέθοδοι μόλυνσης
Αρχικά, οι ερευνητές στρατολόγησαν εκδιδόμενες γυναίκες που νοσούσαν ήδη από σύφιλη, βάζοντάς τες να έρθουν σε επαφή με κρατούμενους ώστε να τους μολύνουν. Όταν τα ποσοστά μόλυνσης κρίθηκαν χαμηλά, ο Cutler κατέφυγε σε ακραίες πρακτικές:
- Χάραζαν τα γεννητικά όργανα, τα χέρια και τα πρόσωπα των ασθενών (τόσο ανδρών όσο και γυναικών) και εφάρμοζαν πάνω στις πληγές μολυσμένο υλικό από κουνέλια.
- Ανάγκαζαν ασθενείς να πιουν μολυσμένο νερό.
- Έκαναν ενέσεις με μολυσμένο υλικό κατευθείαν στον νωτιαίο μυελό ή στο κρανίο για να επιταχύνουν τη νόσο.
Η τραγική περίπτωση της "Berta"
Η πλήρης απανθρωπιά των ερευνητών αποτυπώνεται στην περίπτωση της Berta, μιας ανώνυμης ασθενούς σε ψυχιατρική κλινική. Μολύνθηκε εσκεμμένα με σύφιλη και αφέθηκε χωρίς θεραπεία για μήνες ενώ το δέρμα της σάπιζε.
Αργότερα, ο Cutler της εισήγαγε πύον γονόρροιας κατευθείαν στα μάτια και σε άλλες ευαίσθητες περιοχές του σώματός της. Λίγες μέρες αργότερα, η Berta κατέληξε μετά από φρικτούς πόνους.
Ο τραγικός απολογισμός και η συγκάλυψη
Συνολικά, περισσότεροι από 1.300 άνθρωποι (σύμφωνα με κάποιους ιστορικούς ίσως και 5.500) χρησιμοποιήθηκαν στο πείραμα. Επιβεβαιώθηκαν τουλάχιστον 83 θάνατοι, ενώ οι ερευνητές απλώς κατέγραφαν τους ασθενείς ως νούμερα, χωρίς ίχνος ενσυναίσθησης.
Ο Δρ. Cutler δεν πλήρωσε ποτέ για τα εγκλήματά του. Συνέχισε μια λαμπρή καριέρα και μάλιστα αποτέλεσε κεντρικό πρόσωπο στο εξίσου διαβόητο Πείραμα Σύφιλης του Tuskegee στην Αλαμπάμα.
Τα δεδομένα από τη Γουατεμάλα κρατήθηκαν κρυφά για δεκαετίες. Το σκάνδαλο ήρθε στο φως μόλις το 2010 από την ιστορικό Susan Reverby, γεγονός που ανάγκασε την αμερικανική κυβέρνηση να ζητήσει επιτέλους επίσημη συγγνώμη.
Συμπέρασμα:
Το Πείραμα της Γουατεμάλας είναι ένα ανατριχιαστικό κεφάλαιο στην ιατρική ιστορία. Αποτελεί μια σκληρή υπενθύμιση για το πόσο σημαντική είναι η βιοηθική, η συναίνεση των ασθενών και ο κίνδυνος που κρύβεται όταν οι άνθρωποι αντιμετωπίζονται απλώς ως αναλώσιμο ιατρικό υλικό.