Ένας γιγάντιος θόλος από ατσάλι κόστους 1,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων χτίστηκε για να απομονώσει το πιο επικίνδυνο αντικείμενο στη Γη. Η δημιουργία του, που ονομάστηκε Νέος Ασφαλής Περιορισμός (NSC), υποτίθεται ότι θα μας εξασφάλιζε έναν αιώνα ασφάλειας από τον κατεστραμμένο αντιδραστήρα 4 του Τσερνόμπιλ. Ωστόσο, οι επιστήμονες παρατηρούν κάτι άκρως ανησυχητικό: το περιεχόμενο μέσα στον θόλο αλλάζει μορφή και συμπεριφέρεται με τρόπους που δεν είχαν προβλεφθεί, προκαλώντας νέους φόβους για τον έλεγχο της κατάστασης.
Το "φάντασμα" στο φίλτρο και οι αντιδράσεις στον πυρήνα
Το νέο κάλυμμα δεν εφαρμόζει απευθείας πάνω στον αντιδραστήρα, αλλά περικλείει την αρχική "σαρκοφάγο" από σκυρόδεμα που φτιάχτηκε βιαστικά το 1986. Λειτουργεί διατηρώντας αρνητική πίεση, "εισπνέοντας" αέρα και φιλτράροντάς τον μέσα από προηγμένα βιομηχανικά φίλτρα που μπορούν να παγιδεύσουν μικροσκοπικά ραδιενεργά σωματίδια. Παρά την εξαιρετική λειτουργία του θόλου, τα δεδομένα δείχνουν ότι η κατάσταση στο εσωτερικό παραμένει ασταθής.
Από το 2016 έως το 2021, οι αισθητήρες στο διαβόητο "δωμάτιο 3052" κατέγραψαν μια ξαφνική αύξηση της δραστηριότητας των νετρονίων. Το ραδιενεργό μείγμα που ονομάζεται κορίτης ή "πόδι του ελέφαντα", το οποίο δημιουργήθηκε από την τήξη του πυρήνα, δεν είναι αδρανές. Σταδιακά αποσυντίθεται, σπάει και μετατρέπεται από ένα συμπαγές, υαλώδες υλικό σε μικροσκοπική ραδιενεργή σκόνη που μοιάζει με άμμο. Αυτή η αλλαγή στη φυσική του κατάσταση φαίνεται να πυροδοτεί νέες, αν και μικρής κλίμακας, πυρηνικές αντιδράσεις σχάσης, δυσκολεύοντας την πρόβλεψη της μελλοντικής του συμπεριφοράς.
Ο κίνδυνος κάτω από το έδαφος και η συμβολή του νερού
Για δεκαετίες, τα υπόγεια ύδατα που εισχωρούσαν στα ερείπια λειτουργούσαν ως "φρένο" αλλά και ως επιταχυντής των αντιδράσεων. Η κατασκευή του νέου θόλου περιόρισε την είσοδο του νερού. Το στέγνωμα του ραδιενεργού μείγματος στο εσωτερικό είναι ένας από τους πιθανούς λόγους για την αναζωπύρωση των αντιδράσεων. Αν και οι ειδικοί θεωρούν πως δεν υπάρχει κίνδυνος για μια νέα έκρηξη κλίμακας Τσερνόμπιλ, το γεγονός ότι ο πυρήνας γεννά νέα σχάση, ραδιενέργεια και θερμότητα είναι εξαιρετικά ανησυχητικό.
Παράλληλα, υπάρχει ένας αόρατος κίνδυνος στα υπόγεια δίκτυα νερού. Ραδιενεργά στοιχεία όπως το πλουτώνιο, το οποίο οι επιστήμονες πίστευαν ότι θα παρέμενε εγκλωβισμένο στο χώμα, καταφέρνουν να ταξιδεύουν μέσω ρωγμών στο έδαφος. Προσκολλώνται σε μικροσκοπικά σωματίδια στο νερό και διασχίζουν απρόβλεπτες αποστάσεις, μολύνοντας υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες που συνδέονται με σημαντικές πηγές νερού στην περιοχή.
Οι νέες απειλές από το "κόκκινο δάσος"
Το περιβάλλον γύρω από το Τσερνόμπιλ δέχτηκε ένα ακόμη πλήγμα πρόσφατα. Τον Φεβρουάριο του 2022, ρωσικά τανκς πέρασαν μέσα από τη ζώνη αποκλεισμού και το μολυσμένο "Κόκκινο Δάσος". Οι βαριές ερπύστριες ανακάτεψαν το έδαφος, απελευθερώνοντας ραδιενεργό υλικό δεκαετιών στον αέρα. Οι ειδικοί τονίζουν ότι το υλικό αυτό είναι πλέον πιο τοξικό από ότι ήταν το 1986. Το πλουτώνιο-241 που είχε επικαθίσει στην περιοχή έχει πλέον διασπαστεί σε αμερίκιο-241, ένα ισότοπο με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής και ικανό να προκαλέσει τεράστια βλάβη εάν εισέλθει στον ανθρώπινο οργανισμό.
Μια προσωρινή λύση σε ένα διαρκές πρόβλημα
Ο Νέος Ασφαλής Περιορισμός κάνει ακριβώς τη δουλειά για την οποία σχεδιάστηκε, ωστόσο το ίδιο το Τσερνόμπιλ εξακολουθεί να αποτελεί έναν απρόβλεπτο, χημικά ασταθή "ζωντανό" οργανισμό. Το αρχικό σχέδιο ήταν να χρησιμοποιηθεί ο θόλος για να δοθεί χρόνος στους μηχανικούς να αποσυναρμολογήσουν τα ερείπια. Με τον πυρήνα όμως να αλλάζει συνεχώς μορφή και τις αντιδράσεις να παραμένουν ενεργές, η απομάκρυνση του υλικού κάτω από αυτές τις συνθήκες παραμένει μια περίπλοκη, επικίνδυνη και δυσεπίλυτη εξίσωση.