Ας είμαστε ειλικρινείς: η κατσαρίδα είναι το έντομο που όλοι λατρεύουμε να μισούμε. Την έχουμε συνδέσει με τη βρωμιά και τον τρόμο, ενώ συχνά ακούμε τον απόλυτο αστικό μύθο: "Θα είναι το μόνο πλάσμα που θα επιζήσει από έναν πυρηνικό πόλεμο".
Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι από την αρχή. Σε έναν πυρηνικό όλεθρο, οι κατσαρίδες θα είχαν την ίδια ακριβώς τύχη με εμάς (το βραβείο αντοχής στην ακτινοβολία πηγαίνει στο μικροσκοπικό «αρκουδάκι της θάλασσας» ή αλλιώς βραδύπορα). Ωστόσο, οι κατσαρίδες κρύβουν μερικούς συναρπαστικούς, σε επίπεδο επιβίωσης, άσους στο μανίκι τους. Και ναι, το γεγονός ότι μπορούν να επιβιώσουν για τουλάχιστον μια εβδομάδα χωρίς το κεφάλι τους είναι ίσως ο πιο εντυπωσιακός από αυτούς!
Περισσότερο «καθαρές» από όσο νομίζουμε
Πριν φτάσουμε στον… αποκεφαλισμό, αξίζει να καταρρίψουμε άλλον έναν μύθο: οι κατσαρίδες δεν είναι βρώμικες. Στην πραγματικότητα, παράγουν συνεχώς ένα υγρό με το οποίο καθαρίζουν σχολαστικά το σώμα τους. Μάλιστα, καθαρίζονται αμέσως –σαν να κάνουν «απολύμανση»– κάθε φορά που έρχονται σε επαφή με ανθρώπους!
Είναι, επίσης, εξαιρετικά έξυπνες όταν πρόκειται για εντομοκτόνα, καθώς οι ετοιμοθάνατες κατσαρίδες εκπέμπουν σήματα για να προειδοποιήσουν τις υπόλοιπες να μην πλησιάσουν.
Πώς επιβιώνει μια ακέφαλη κατσαρίδα;
Η απάντηση κρύβεται στη μοναδική ανατομία αυτού του εντόμου. Αν ένας άνθρωπος χάσει το κεφάλι του, ο θάνατος από ακατάσχετη αιμορραγία και ασφυξία είναι ακαριαίος. Στις κατσαρίδες, τα πράγματα λειτουργούν αλλιώς:
- Δεν αιμορραγούν μέχρι θανάτου: Δε διαθέτουν τη δική μας αρτηριακή πίεση. Το «αίμα» τους (η αιμολέμφος) απλώς κυκλοφορεί ήρεμα γύρω από την κοιλότητα του σώματός τους. Όταν το κεφάλι κοπεί, η πληγή στον λαιμό πήζει αμέσως.
- Αναπνέουν από το σώμα: Δε χρειάζονται στόμα, μύτη ή πνεύμονες. Η αναπνοή τους γίνεται μέσω μικροσκοπικών οπών κατά μήκος του θώρακα και της κοιλιάς τους.
- Λειτουργούν με… «δεύτερο εγκέφαλο»: Οι κατσαρίδες έχουν συστάδες νευρικών κυττάρων (γάγγλια) κατανεμημένες σε όλο τους το σώμα. Ο εγκέφαλος στο κεφάλι ασχολείται κυρίως με την αναπαραγωγή και τις αισθήσεις. Ο "εγκέφαλος" στο πίσω μέρος του σώματος ελέγχει την κίνηση, την αναγέννηση άκρων και τα βασικά αντανακλαστικά.
Έτσι, χωρίς κεφάλι, το σώμα μπορεί να συνεχίσει να στέκεται όρθιο, να περπατάει και να αντιδρά σε ερεθίσματα! (Fun Fact: Το κομμένο κεφάλι μπορεί επίσης να ζήσει ανεξάρτητα για αρκετές ώρες, αν του παρέχονται θρεπτικά συστατικά).
Τι είναι αυτό που την «αποτελειώνει» τελικά;
Αφού δεν πεθαίνει από αιμορραγία ή έλλειψη οξυγόνου, και αφού ο αργός μεταβολισμός της –ως ψυχρόαιμο πλάσμα– της επιτρέπει να ζει εβδομάδες χωρίς φαγητό, ποια είναι η τελική αιτία θανάτου;
Η αφυδάτωση. Χωρίς στόμα, η κατσαρίδα δεν μπορεί να πιει νερό. Έτσι, τελικά πεθαίνει από τη δίψα ή από δευτερογενείς μολύνσεις.
Ο εντομολόγος Christopher Tipping μάλιστα, απέδειξε αυτή την αντοχή σε ένα διάσημο πείραμα. Αποκεφάλισε αμερικανικές κατσαρίδες σε συνθήκες εργαστηρίου, σφράγισε τις πληγές στον λαιμό τους με οδοντικό κερί (για να σταματήσει την εξάτμιση υγρασίας) και διαπίστωσε ότι τα ακέφαλα σώματα έζησαν μέσα σε βάζα για αρκετές εβδομάδες, αντιδρώντας κανονικά στην αφή!
Ανατριχιαστικό; Σίγουρα. Αλλά δεν μπορείς παρά να παραδεχτείς ότι, από καθαρά βιολογική άποψη, η κατσαρίδα είναι ένα αληθινό θαύμα της εξέλιξης!