Αν πίστευες ότι εν έτει 2026 η συζήτηση στα σχολεία μας θα είχε προχωρήσει σε έννοιες όπως η έμφυλη ισότητα, η πατριαρχία, η συναίνεση ή η νομική αναγνώριση του όρου «γυναικοκτονία», το Υπουργείο Παιδείας έρχεται να σε προσγειώσει απότομα στην ελληνική πραγματικότητα.
Με οδηγίες που θυμίζουν περισσότερο αναχρονιστικό εγχειρίδιο σαβουάρ βιβρ παρά σύγχρονο εκπαιδευτικό υλικό, το νέο βιβλίο Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της Γ’ Γυμνασίου (που προορίζεται για τα θρανία από το 2027) φαίνεται πως βρήκε τη δική του «συνταγή» για την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας: Μαθαίνει στα κορίτσια πώς να κρύβονται και παρουσιάζει τα αγόρια ως ανεξέλεγκτα όντα.
Οι «χρυσές» συμβουλές επιβίωσης για τους 14χρονους
Το Παρατηρητήριο Έμφυλων Στερεοτύπων έφερε στο φως μερικά αποσπάσματα από το κεφάλαιο που αφορά την έμφυλη βία. Αντί το βιβλίο να αναλύει τις κοινωνικές ρίζες της κακοποίησης και την έλλειψη σεβασμού, επιλέγει μια άκρως πατερναλιστική προσέγγιση.
Σημειώστε τι θα διαβάζουν οι έφηβοι σε λίγους μήνες:
- Να θυμούνται ότι οι άντρες έχουν μεγαλύτερο όγκο και δύναμη.
- Να αποφεύγουν τις «κακοτοπιές».
- Να αποφεύγουν βίαιους, επιθετικούς, δύστροπους, νάρκισσους και χειριστικούς ανθρώπους.
Τι σημαίνει, αλήθεια, «κακοτοπιά»;
Ας το αναλύσουμε λίγο με όρους κοινής λογικής. Τι ορίζεται ως «κακοτοπιά» όταν μιλάμε για έμφυλη βία;
- Είναι το σκοτεινό στενό;
- Είναι τα ρούχα που θα επιλέξει ένα κορίτσι;
- Ή μήπως είναι το ίδιο της το σπίτι, εκεί όπου στατιστικά διαπράττονται τα περισσότερα εγκλήματα κακοποίησης;
Όταν λες σε ένα 14χρονο κορίτσι «πρόσεχε γιατί ο άλλος έχει μεγαλύτερο όγκο», δεν το εκπαιδεύεις. Του καλλιεργείς τον τρόμο. Του λες έμμεσα να σκύβει το κεφάλι για να μην θυμώσει ο «κυρίαρχος αρσενικός όγκος». Αυτό δεν είναι πρόληψη βίας· είναι manual υποταγής.
«Το να παρουσιάζει τους άντρες σαν ανεξέλεγκτους ουρακοτάγκους που έχουν το ακαταλόγιστο, αναρωτιέμαι, δεν τους προσβάλλει; Καταλαβαίνω το να πω στο παιδί μου "μην πλησιάζεις το κλουβί του λιονταριού γιατί είναι ζώο". Μα να τα συμβουλεύουμε με τον ίδιο τρόπο για την επαφή τους με ανθρώπους, δεν το χωράει το κεφάλι μου». — Σχόλιο χρήστη στα social media
Το βιβλίο καταφέρνει να προσβάλλει εξίσου και τα αγόρια. Τα παρουσιάζει ως έρμαια των ορμονών και της μυϊκής τους μάζας, ανίκανα να σκεφτούν, να αυτοσυγκρατηθούν και να σεβαστούν τη σύντροφό τους.
Η μετατόπιση της ευθύνης στο θύμα
Αντί το εκπαιδευτικό σύστημα να πάρει την ευθύνη και να διδάξει στα αγόρια τι σημαίνει συναίνεση και πώς να διαχειρίζονται την απόρριψη, επιλέγει την εύκολη, παραδοσιακή οδό: «Πρόσεχε εσύ, κοριτσάκι μου, γιατί αν σου συμβεί κάτι, μάλλον πήγες στην κακοτοπιά».
Αυτό είναι ο ορισμός του θεσμικού victim blaming. Αν ένα κορίτσι πέσει θύμα ενός χειριστικού ανθρώπου, το σχολικό βιβλίο θα της κουνήσει το δάχτυλο επειδή «δεν τον απέφευγε» – λες και οι θύτες κυκλοφορούν με ταμπέλα στο μέτωπο και δεν επιστρατεύουν τη γοητεία τους για να παγιδεύσουν τα θύματά τους.
Συμπέρασμα: Μια τρύπα στο νερό
Η πρόθεση του Υπουργείου να εντάξει την έμφυλη βία στα σχολεία είναι θετική ως ιδέα. Όταν όμως η προσέγγιση αναπαράγει τα ίδια στερεότυπα που υποτίθεται ότι θέλει να πολεμήσει, τότε κάνουμε μια τρύπα στο νερό.
Το βιβλίο αυτό, στην τωρινή του μορφή, δεν έχει θέση σε καμία σχολική αίθουσα. Οι έντονες αντιδράσεις εκπαιδευτικών, γονέων και μαθητών στα social media δείχνουν ότι η κοινωνία απαιτεί την άμεση απόσυρση και επανεξέτασή του.
Δε χρειαζόμαστε άλλη μια γενιά γυναικών που θα μεγαλώσει με τις ενοχές του «τι έκανα και μου συνέβη». Χρειαζόμαστε μια γενιά αγοριών και κοριτσιών που θα βλέπουν ο ένας τον άλλον ως ίσο. Κύριοι του Υπουργείου, διορθώστε το. Οι «κακοτοπιές» της δικής σας αναχρονιστικής σκέψης δεν χωρούν στα θρανία.
ΕΔΩ μπορείς να διαβάσεις ολόκληρο το βιβλίο. (Το απόσπασμα βρίσκεται στην σελίδα 113-114).