Τρεις διαφορετικοί δρόμοι εξετάζονται για τη σύνδεση του Εθνικού Απολυτηρίου με την πρόσβαση στα πανεπιστήμια: ενδοσχολικό Απολυτήριο και χωριστές εθνικές εξετάσεις, δύο διαφορετικές εθνικές εξεταστικές διαδικασίες ή μία κοινή εξέταση με διπλή λειτουργία.
Η συζήτηση για το νέο Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο περνά πλέον σε ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της: ποια θα είναι η σχέση του απολυτηρίου με την εισαγωγή στα ΑΕΙ;
Η υπό διαβούλευση πρόταση, όπως αποτυπώνεται στην Ενδιάμεση Έκθεση Πορισμάτων του Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία, περιλαμβάνει τρεις διαφορετικές θεσμικές επιλογές.
Στον πυρήνα τους βρίσκεται ένα βασικό ερώτημα: η ολοκλήρωση του Λυκείου και η επιλογή των υποψηφίων για τα πανεπιστήμια θα αποτελούν δύο χωριστές διαδικασίες ή θα συνδέονται μέσω ενός κοινού εξεταστικού μηχανισμού;
Σημαντικό είναι ότι, σύμφωνα με όσα έχει διευκρινίσει ο πρόεδρος της Επιτροπής Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία, Μιχάλης Σφακιανάκης, τα τρία σενάρια δεν περιγράφουν ακόμη τις τεχνικές λεπτομέρειες των εξετάσεων. Αφορούν πρωτίστως τη θεσμική αρχιτεκτονική πάνω στην οποία θα μπορούσε να στηριχθεί το νέο σύστημα.
Με απλά λόγια, εξετάζονται τρεις διαφορετικές κατευθύνσεις:
το σχολείο να απονέμει το Εθνικό Απολυτήριο και ο μαθητής να συμμετέχει έπειτα σε ξεχωριστές εθνικές εξετάσεις για τα ΑΕΙ,
να υπάρχουν δύο διαφορετικές εθνικές εξεταστικές διαδικασίες, μία για το Απολυτήριο και μία για το πανεπιστήμιο,
ή να θεσπιστεί μία κοινή εθνική εξέταση, η οποία θα εξυπηρετεί και τους δύο σκοπούς.
Τα τρία μοντέλα συνοπτικά
| Μοντέλο | Εθνικό Απολυτήριο | Εισαγωγή στα ΑΕΙ |
|---|---|---|
| 1. Ενδοσχολική αξιολόγηση | Ο βαθμός διαμορφώνεται στο σχολείο | Ξεχωριστές εθνικές εξετάσεις |
| 2. Δύο εθνικές εξεταστικές διαδικασίες | Εθνικές εξετάσεις για το Απολυτήριο | Διαφορετικές εξετάσεις για τα ΑΕΙ |
| 3. Ενιαίο σύστημα διπλής λειτουργίας | Κοινή εθνική εξέταση | Η ίδια διαδικασία αξιοποιείται για την κατάταξη στα ΑΕΙ |
1. Το Απολυτήριο από το σχολείο – Οι εξετάσεις για τα ΑΕΙ ξεχωριστά
Το πρώτο σενάριο ενισχύει σημαντικά τον ρόλο του ίδιου του Λυκείου.
Σε αυτή την εκδοχή, ο βαθμός του Εθνικού Απολυτηρίου θα προκύπτει από ενδοσχολικές διαδικασίες αξιολόγησης, στις περιοχές μάθησης που θα καθοριστούν. Η εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, όμως, θα πραγματοποιείται μέσω μιας διαφορετικής, κεντρικά οργανωμένης εθνικής εξεταστικής διαδικασίας.
Έτσι, η πιστοποίηση της επιτυχούς ολοκλήρωσης του Λυκείου αποσυνδέεται από τον ανταγωνισμό για μία θέση στο πανεπιστήμιο.
Ο μαθητής θα μπορεί, δηλαδή, να αποκτά το Εθνικό Απολυτήριο μέσω της σχολικής του πορείας, ενώ για την εισαγωγή σε πανεπιστημιακό τμήμα θα συμμετέχει σε χωριστές εξετάσεις.
Το κρίσιμο ζήτημα εδώ είναι η αξιοπιστία και η συγκρισιμότητα της σχολικής βαθμολογίας.
Εφόσον διαφορετικές σχολικές μονάδες συμμετέχουν αποφασιστικά στη διαμόρφωση του τελικού βαθμού, θα πρέπει να υπάρχουν μηχανισμοί που θα διασφαλίζουν ότι το Εθνικό Απολυτήριο έχει αντίστοιχη αξία και αξιοπιστία ανεξάρτητα από το σχολείο φοίτησης.
2. Δύο διαφορετικές εθνικές εξετάσεις
Το δεύτερο μοντέλο μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος της αξιολόγησης σε κεντρικό επίπεδο.
Οι μαθητές θα συμμετέχουν αρχικά σε εθνικές εξετάσεις για την απόκτηση του Εθνικού Απολυτηρίου. Στη συνέχεια, όσοι επιθυμούν να συνεχίσουν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση θα συμμετέχουν σε δεύτερη, διαφορετική εξεταστική διαδικασία, η οποία θα αφορά την εισαγωγή στα ΑΕΙ και θα μπορούσε να περιλαμβάνει μαθήματα προσανατολισμού ή εξειδίκευσης.
Πρόκειται ουσιαστικά για δύο διαφορετικές εξεταστικές «πύλες».
Η πρώτη θα απαντά στο ερώτημα αν ο μαθητής έχει κατακτήσει το απαιτούμενο επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων για να ολοκληρώσει το Λύκειο.
Η δεύτερη θα έχει ανταγωνιστικό χαρακτήρα και θα χρησιμοποιείται για την κατάταξη των υποψηφίων στις διαθέσιμες θέσεις των πανεπιστημιακών τμημάτων.
Στο πλαίσιο του ίδιου σεναρίου εξετάζεται και μια ειδικότερη εκδοχή: για την απόκτηση του Απολυτηρίου θα μπορούσε να πραγματοποιείται ενιαία εξέταση γενικών γνώσεων, ακόμη και με ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής, το αποτέλεσμα της οποίας ενδεχομένως να συνυπολογίζεται επικουρικά και για την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Η βασική ένσταση απέναντι σε ένα τέτοιο μοντέλο αφορά τον αυξημένο εξεταστικό φόρτο. Ο μαθητής θα καλείται ουσιαστικά να περάσει από δύο διαφορετικές εθνικές εξεταστικές διαδικασίες μέσα σε μια ήδη ιδιαίτερα απαιτητική εκπαιδευτική περίοδο.
3. Μία εθνική εξέταση με δύο λειτουργίες
Το τρίτο σενάριο επιχειρεί να συνδυάσει τις δύο ανάγκες σε μία κοινή διαδικασία.
Σε αυτή την περίπτωση προβλέπεται ένα ενιαίο σύστημα εθνικών εξετάσεων, τα αποτελέσματα του οποίου θα αξιοποιούνται τόσο για την απόκτηση του Εθνικού Απολυτηρίου όσο και για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια.
Η ίδια εξέταση, ωστόσο, δεν θα σημαίνει απαραίτητα και το ίδιο κριτήριο επιτυχίας.
Το μοντέλο προβλέπει τη δυνατότητα ύπαρξης διαφορετικών ορίων επάρκειας και διαφορετικού τρόπου υπολογισμού των αποτελεσμάτων.
Έτσι, μία συγκεκριμένη επίδοση θα μπορούσε να είναι αρκετή για να πιστοποιήσει ότι ο μαθητής ολοκλήρωσε επιτυχώς τη λυκειακή εκπαίδευση, ενώ ταυτόχρονα η συνολική βαθμολογία του θα μπορούσε να χρησιμοποιείται για τη συγκριτική κατάταξή του απέναντι στους υπόλοιπους υποψηφίους για τις θέσεις στα ΑΕΙ.
Με άλλα λόγια, μία εξέταση, αλλά δύο διαφορετικές λειτουργίες: πιστοποίηση για το Απολυτήριο και κατάταξη για το πανεπιστήμιο.
Γιατί η πιστοποίηση δεν είναι το ίδιο με την επιλογή για τα ΑΕΙ
Πίσω από τις τρεις προτάσεις βρίσκεται μία θεμελιώδης διάκριση: άλλο η πιστοποίηση της ολοκλήρωσης του Λυκείου και άλλο η ανταγωνιστική επιλογή για περιορισμένες πανεπιστημιακές θέσεις.
Το Εθνικό Απολυτήριο καλείται να πιστοποιήσει ότι ο μαθητής ολοκλήρωσε επιτυχώς τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και κατέκτησε ένα συγκεκριμένο επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων.
Η διαδικασία εισαγωγής στα ΑΕΙ έχει διαφορετική αποστολή. Πρέπει να κατατάξει μεγάλο αριθμό υποψηφίων και να κατανείμει έναν περιορισμένο αριθμό θέσεων στα πανεπιστημιακά τμήματα.
Επομένως, ακόμη και αν οι δύο διαδικασίες συνδεθούν εξεταστικά, δεν υπηρετούν τον ίδιο ακριβώς σκοπό.
Το πραγματικό διακύβευμα για το νέο Λύκειο
Η συζήτηση για το Εθνικό Απολυτήριο δεν περιορίζεται τελικά στο ερώτημα εάν οι σημερινές Πανελλαδικές Εξετάσεις θα διατηρηθούν, θα τροποποιηθούν ή θα αντικατασταθούν.
Το βαθύτερο ζήτημα είναι ποια θέση θα έχει το ίδιο το Λύκειο στο νέο εκπαιδευτικό σύστημα.
Εάν το Απολυτήριο αποκτήσει μεγαλύτερη αυτονομία από τη διαδικασία εισαγωγής στα ΑΕΙ, το σχολείο ενδέχεται να αποκτήσει ισχυρότερη αυτοτελή εκπαιδευτική και παιδαγωγική λειτουργία.
Εάν, αντίθετα, η πιστοποίηση του Λυκείου και η πρόσβαση στο πανεπιστήμιο συνδεθούν στενά μέσω μιας κοινής εθνικής εξέτασης, τότε το εξεταστικό αποτέλεσμα θα εξακολουθήσει να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην τελευταία φάση της σχολικής ζωής.
Γι’ αυτό και η τελική επιλογή ανάμεσα στα τρία μοντέλα δεν αφορά απλώς τον τρόπο με τον οποίο θα εξετάζονται οι μαθητές.
Αφορά το τι Λύκειο θέλει να διαμορφώσει το εκπαιδευτικό σύστημα: ένα σχολείο με αυτοτελή μορφωτική αξία ή ένα σχολείο του οποίου η τελευταία τάξη θα παραμένει στενά συνδεδεμένη με την προετοιμασία για την είσοδο στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.