Ένας Εσωτερικός Κανονισμός για το σχολείο που θέλουμε
Ο Εσωτερικός Κανονισμός ενός σχολείου δεν πρέπει να είναι ένας κατάλογος απαγορεύσεων, ποινών και υποχρεώσεων που διαβάζεται στην αρχή της χρονιάς και ύστερα ξεχνιέται σε κάποιο συρτάρι.
Πρέπει να είναι κάτι πολύ περισσότερο: ένα κοινό συμβόλαιο παιδαγωγικής συνύπαρξης.
Με αυτή τη φιλοσοφία διαμορφώθηκε ο συγκεκριμένος Εσωτερικός Κανονισμός Λειτουργίας Γυμνασίου, με βάση το σύγχρονο θεσμικό πλαίσιο, αλλά και την ανάγκη για ένα σχολείο που συνδυάζει δύο στοιχεία τα οποία συχνά παρουσιάζονται λανθασμένα ως αντίθετα: σαφή όρια και προοδευτική παιδαγωγική.
Γιατί ένα δημοκρατικό σχολείο δεν είναι ένα σχολείο χωρίς κανόνες.
Είναι ένα σχολείο στο οποίο οι κανόνες είναι σαφείς, δίκαιοι, γνωστοί σε όλους και παιδαγωγικά τεκμηριωμένοι. Ένα σχολείο στο οποίο η πειθαρχία δεν ταυτίζεται με τον φόβο και η ελευθερία δεν συγχέεται με την ασυδοσία.
Ο Κανονισμός επιχειρεί, λοιπόν, να απαντήσει σε πραγματικά ζητήματα της καθημερινής σχολικής ζωής:
Πώς αντιμετωπίζουμε μια επαναλαμβανόμενη προβληματική συμπεριφορά;
Τι κάνουμε όταν ένας μαθητής εκφοβίζει έναν συμμαθητή του;
Πώς προστατεύουμε το παιδί που χρειάζεται βοήθεια χωρίς να το στιγματίζουμε;
Ποια είναι τα δικαιώματα, αλλά και οι υποχρεώσεις των μαθητών;
Ποια είναι τα δικαιώματα και τα όρια της παιδαγωγικής ευθύνης των εκπαιδευτικών;
Πώς οικοδομούμε πραγματική συνεργασία με τους γονείς;
Πώς υποστηρίζουμε μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες;
Πώς αντιμετωπίζουμε ζητήματα ψυχικής υγείας;
Και, πλέον, πώς εντάσσουμε στη σχολική πραγματικότητα τα κινητά τηλέφωνα, την ψηφιακή συμπεριφορά και την Τεχνητή Νοημοσύνη;
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχολικής βίας, στη συμπερίληψη, στην ποιότητα της διδασκαλίας, στην ακαδημαϊκή ακεραιότητα, στην ψυχική ευημερία των μαθητών και στη δημοκρατική συμμετοχή τους στη ζωή του σχολείου.
Παράλληλα, γίνεται μια σημαντική διάκριση:
Άλλο η συμπεριφορά και άλλο ο άνθρωπος.
Το σχολείο οφείλει να παρεμβαίνει αποφασιστικά απέναντι σε μια απαράδεκτη συμπεριφορά, χωρίς να μετατρέπει τον μαθητή που την εκδήλωσε σε «προβληματικό παιδί». Να θέτει όρια, αλλά να αφήνει πάντοτε ανοιχτό τον δρόμο της ευθύνης, της αλλαγής και της επανένταξης.
Αυτό, άλλωστε, είναι και το δύσκολο στοίχημα της εκπαίδευσης.
Δεν αρκεί να δημιουργήσουμε ένα σχολείο στο οποίο τα παιδιά υπακούν επειδή φοβούνται τις συνέπειες.
Χρειαζόμαστε ένα σχολείο στο οποίο σταδιακά μαθαίνουν γιατί υπάρχουν τα όρια, γιατί ο άλλος έχει δικαιώματα και γιατί η προσωπική ελευθερία συνοδεύεται πάντοτε από ευθύνη.
Γι' αυτό και ο συγκεκριμένος Κανονισμός δεν αντιμετωπίζει μόνο τους μαθητές ως φορείς υποχρεώσεων. Προσδιορίζει παράλληλα τις ευθύνες των εκπαιδευτικών, της Διεύθυνσης, της οικογένειας και συνολικά της σχολικής κοινότητας.
Γιατί ένα σχολείο δεν μπορεί να ζητά υπευθυνότητα από τα παιδιά, αν οι ενήλικες που το συγκροτούν δεν λειτουργούν και οι ίδιοι με συνέπεια, δικαιοσύνη και παιδαγωγική ευθύνη.
Ο στόχος, τελικά, δεν είναι να δημιουργήσουμε ένα σχολείο χωρίς προβλήματα. Ένα τέτοιο σχολείο δεν υπάρχει.
Ο στόχος είναι να δημιουργήσουμε ένα σχολείο που γνωρίζει πώς να αντιμετωπίζει τα προβλήματά του.
Με κανόνες, αλλά χωρίς αυταρχισμό.
Με ελευθερία, αλλά όχι χωρίς όρια.
Με συνέπειες, αλλά χωρίς ταπείνωση.
Με απαιτήσεις, αλλά και υποστήριξη.
Με δικαιώματα, αλλά και ευθύνη.
Γιατί ο καλύτερος Εσωτερικός Κανονισμός δεν είναι εκείνος που επιβάλλει τη σιωπή στους διαδρόμους.
Είναι εκείνος που βοηθά μια σχολική κοινότητα να μάθει να συνυπάρχει.
Αποστόλης Ζυμβραγάκης
Φιλόλογος M.Ed.