Δεύτερη ευκαιρία για βελτίωση βαθμού, σύστημα «Clearing» για τις κενές θέσεις των πανεπιστημίων, περιορισμός της εξεταστέας ύλης και ψηφιακός εκπαιδευτικός φάκελος για κάθε μαθητή περιλαμβάνονται στις προτάσεις που βρίσκονται στο τραπέζι.
Σημαντικές αλλαγές στη λειτουργία του Λυκείου, στην αξιολόγηση των μαθητών και στον τρόπο πρόσβασης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση περιγράφει η Ενδιάμεση Έκθεση Πορισμάτων του Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία.
Ο σχεδιασμός δεν περιορίζεται στην αντικατάσταση ή τροποποίηση των σημερινών Πανελλαδικών Εξετάσεων. Αντίθετα, επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει συνολικά τον ρόλο του Λυκείου και να συνδέσει διαφορετικά την αποφοίτηση από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση με την εισαγωγή στα πανεπιστήμια.
Στον πυρήνα της συζήτησης βρίσκονται το Εθνικό Απολυτήριο, ο τρόπος υπολογισμού του βαθμού του, οι εξετάσεις για την πρόσβαση στα ΑΕΙ, η δυνατότητα δεύτερης ευκαιρίας για τους μαθητές, η μείωση της ύλης, αλλά και η δημιουργία ενός νέου ψηφιακού εκπαιδευτικού αρχείου που θα ακολουθεί τον μαθητή στη σχολική του πορεία.
Το Λύκειο να μην είναι μόνο «προθάλαμος» των Πανελλαδικών
Βασική φιλοσοφία των προτάσεων είναι η ενίσχυση του αυτοτελούς μορφωτικού και παιδαγωγικού χαρακτήρα του Λυκείου.
Με άλλα λόγια, το Λύκειο δεν θα πρέπει να λειτουργεί αποκλειστικά ως ένας τριετής μηχανισμός προετοιμασίας για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια. Στόχος είναι να ολοκληρώνει ουσιαστικά τη γενική παιδεία των μαθητών και να τους προσφέρει έναν κοινό πυρήνα γνώσεων, δεξιοτήτων, ικανοτήτων, στάσεων και αξιών.
Παράλληλα, αναγνωρίζεται ότι οι μαθητές έχουν διαφορετικές κλίσεις, ανάγκες και εκπαιδευτικές διαδρομές, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια περισσότερο συμπεριληπτική και ευέλικτη σχολική πραγματικότητα.
Οι πέντε βασικοί άξονες
Από την έως τώρα επεξεργασία του Εθνικού Διαλόγου προκύπτουν πέντε βασικές κατευθύνσεις:
Ενίσχυση του μορφωτικού και παιδαγωγικού ρόλου του Λυκείου, πέρα από την προετοιμασία για τα ΑΕΙ.
Διαμόρφωση κοινού μορφωτικού πυρήνα, χωρίς να παραγνωρίζονται οι διαφορετικές κλίσεις και επιλογές των μαθητών.
Καλύτερη σύνδεση Προγραμμάτων Σπουδών, διδασκαλίας και αξιολόγησης, ώστε να υπηρετούν κοινούς μαθησιακούς στόχους.
Έμφαση στην ισότητα και τη συμπερίληψη, με το σχολείο να ανταποκρίνεται στις διαφορετικές αφετηρίες και ανάγκες των παιδιών.
Ενίσχυση του ρόλου των εκπαιδευτικών και των σχολικών μονάδων, μέσα από επιμόρφωση, συνεργασία και ουσιαστική υποστήριξη.
Άλλο η αξιολόγηση, άλλο το Απολυτήριο και άλλο η εισαγωγή στα ΑΕΙ
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στη φιλοσοφία του νέου συστήματος είναι ο σαφής διαχωρισμός τριών διαφορετικών λειτουργιών.
Η πρώτη αφορά την καθημερινή αξιολόγηση της μαθησιακής πορείας του μαθητή μέσα στο σχολείο.
Η δεύτερη αφορά την πιστοποίηση της επιτυχούς ολοκλήρωσης του Λυκείου, δηλαδή το Εθνικό Απολυτήριο.
Η τρίτη αφορά τη συγκριτική κατάταξη των υποψηφίων για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια.
Πάνω σε αυτόν τον διαχωρισμό στηρίζονται τα τρία βασικά σενάρια που εξετάζονται.
Τα τρία σενάρια για Εθνικό Απολυτήριο και ΑΕΙ
Σενάριο 1: Απολυτήριο από το σχολείο – ξεχωριστές εξετάσεις για τα ΑΕΙ
Στην πρώτη εκδοχή, το Εθνικό Απολυτήριο θα προκύπτει κυρίως από την ενδοσχολική αξιολόγηση.
Η εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση θα πραγματοποιείται μέσω ξεχωριστών εθνικών εξετάσεων.
Σενάριο 2: Δύο διαφορετικές εθνικές εξεταστικές διαδικασίες
Στη δεύτερη εκδοχή προβλέπονται εθνικές εξετάσεις για την απόκτηση του Εθνικού Απολυτηρίου και μία δεύτερη, διακριτή εξεταστική διαδικασία για την εισαγωγή στα ΑΕΙ.
Πρόκειται ουσιαστικά για δύο διαφορετικές «πύλες»: μία για την ολοκλήρωση του Λυκείου και μία για την πανεπιστημιακή πρόσβαση.
Σενάριο 3: Μία εξέταση με διπλή χρήση
Το τρίτο σενάριο προβλέπει μία ενιαία εθνική εξεταστική διαδικασία.
Οι ίδιες εξετάσεις θα μπορούν να χρησιμοποιούνται τόσο για την απόκτηση του Εθνικού Απολυτηρίου όσο και για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια, αλλά με διαφορετικό τρόπο υπολογισμού και διαφορετικές ενδεχομένως βαρύτητες.
Καμία από τις τρεις εκδοχές δεν έχει ακόμη επιλεγεί οριστικά.
Ανοιχτό παραμένει επίσης εάν ο βαθμός του Εθνικού Απολυτηρίου θα επηρεάζει την κατάταξη των υποψηφίων για τα ΑΕΙ, πόσο θα μετρά η σχολική επίδοση και εάν στον τελικό βαθμό θα συμμετέχει μόνο η Γ΄ Λυκείου ή και προηγούμενες τάξεις.
Δεύτερη ευκαιρία για βελτίωση βαθμού
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόταση για θεσμοθέτηση μιας δεύτερης ευκαιρίας.
Ο μαθητής θα μπορούσε, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να επανεξεταστεί προκειμένου να βελτιώσει τον βαθμό του, ακόμη και σε συγκεκριμένα μαθήματα ή επιμέρους ενότητες.
Η δυνατότητα αυτή θα μπορούσε να περιορίσει τον απόλυτο χαρακτήρα μιας μοναδικής εξέτασης, στην οποία μία κακή ημέρα ενδέχεται να επηρεάσει καθοριστικά την πορεία ενός υποψηφίου.
Ταυτόχρονα, όμως, επισημαίνεται ότι ένα τέτοιο σύστημα πρέπει να σχεδιαστεί προσεκτικά, ώστε η «δεύτερη ευκαιρία» να είναι πραγματικά διαθέσιμη σε όλους και να μη δημιουργεί πρόσθετες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες.
Τι είναι το «Clearing» για τις κενές θέσεις των ΑΕΙ
Μία ακόμη πρόταση αφορά τις πανεπιστημιακές θέσεις που παραμένουν κενές μετά την ολοκλήρωση της κύριας διαδικασίας εισαγωγής.
Για αυτές εξετάζεται η εφαρμογή ενός συστήματος «Clearing», δηλαδή μιας συμπληρωματικής διαδικασίας κατανομής των κενών θέσεων.
Οι διαθέσιμες θέσεις θα μπορούν να προσφέρονται με συγκεκριμένα και προκαθορισμένα κριτήρια σε υποψηφίους που ενδιαφέρονται, χωρίς να απαιτείται νέα εξεταστική διαδικασία.
Στόχος είναι να αξιοποιούνται καλύτερα οι διαθέσιμες θέσεις των πανεπιστημιακών τμημάτων και να περιοριστεί το φαινόμενο σημαντικού αριθμού κενών θέσεων.
Μία τελική εξέταση ή δύο εξεταστικές «πύλες»;
Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης ο χρόνος διεξαγωγής των εξετάσεων.
Εκτός από το μοντέλο μιας κεντρικής εξεταστικής περιόδου και μιας δεύτερης δυνατότητας βελτίωσης βαθμού, εξετάζεται και η δημιουργία δύο εξεταστικών «πυλών» μέσα στη Γ΄ Λυκείου.
Με αυτόν τον τρόπο η εξεταστέα ύλη θα μπορούσε να κατανεμηθεί σε μικρότερα τμήματα και η πίεση να μη συσσωρεύεται αποκλειστικά στο τέλος της σχολικής χρονιάς.
Υπάρχει, ωστόσο, και η αντίθετη πλευρά: περισσότερες εξεταστικές περίοδοι μέσα στη χρονιά ενδέχεται να αφαιρούν διδακτικό χρόνο και να μετατρέπουν ακόμη μεγαλύτερο μέρος της Γ΄ Λυκείου σε μια διαρκή εξεταστική διαδικασία.
Γι' αυτό και το συγκεκριμένο ζήτημα παραμένει ανοιχτό.
Λιγότερη ύλη – περισσότερη ουσιαστική γνώση
Οι αλλαγές δεν περιορίζονται στις εξετάσεις.
Η Έκθεση αναγνωρίζει προβλήματα όπως η υπερφόρτωση της διδακτέας ύλης, οι ασυνέχειες μεταξύ διαφορετικών εκπαιδευτικών βαθμίδων και η απόσταση που συχνά παρατηρείται ανάμεσα στα Προγράμματα Σπουδών, στο εκπαιδευτικό υλικό και στον τρόπο με τον οποίο τελικά εξετάζονται οι μαθητές.
Η προτεινόμενη κατεύθυνση είναι η ελάφρυνση και αναδιάρθρωση της ύλης, με μεγαλύτερη έμφαση στις ουσιώδεις γνώσεις και λιγότερη πίεση για κάλυψη μεγάλου όγκου πληροφοριών.
Παράλληλα, προκρίνονται περισσότερο διαθεματικές και διεπιστημονικές προσεγγίσεις, καθώς και μορφές διερευνητικής μάθησης.
Στόχος η απομάκρυνση από την αποστήθιση
Αντίστοιχη αλλαγή προτείνεται και στη φιλοσοφία της αξιολόγησης.
Το ζητούμενο είναι οι εξετάσεις να μην ελέγχουν κυρίως πόσες πληροφορίες μπορεί να απομνημονεύσει και να αναπαραγάγει ένας μαθητής, αλλά κατά πόσο μπορεί να κατανοεί, να συνδυάζει, να κρίνει και να εφαρμόζει τη γνώση.
Μια τέτοια μετατόπιση, βέβαια, προϋποθέτει αξιόπιστους μηχανισμούς που θα εξασφαλίζουν ότι μαθητές διαφορετικών σχολείων αξιολογούνται με συγκρίσιμους και δίκαιους όρους.
Ψηφιακό Εκπαιδευτικό Αρχείο για κάθε μαθητή
Μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες προτάσεις είναι η δημιουργία ενός Ψηφιακού Εκπαιδευτικού Αρχείου Μαθητή, το οποίο θα αποτυπώνει την εκπαιδευτική διαδρομή κάθε παιδιού.
Στον βασικό του πυρήνα θα μπορούν να βρίσκονται τα επίσημα σχολικά δεδομένα, όπως η τάξη φοίτησης, τα μαθήματα, οι βαθμοί, οι απουσίες, η προαγωγή και το σχολικό ιστορικό.
Σε διαφορετικά επίπεδα θα μπορούν να εντάσσονται στοιχεία για γλωσσομάθεια, ψηφιακές δεξιότητες, πιστοποιήσεις, συμμετοχή σε projects, εθελοντισμό, τέχνες, αθλητισμό και άλλες εκπαιδευτικές δραστηριότητες.
Ωστόσο, τίθενται και σαφή όρια. Το portfolio προτείνεται να έχει συμπληρωματικό και μη βαθμολογούμενο χαρακτήρα και να μη μετατρέπεται σε ακόμη ένα κριτήριο ανταγωνισμού για την πρόσβαση στα πανεπιστήμια.
Παράλληλα, ευαίσθητα δεδομένα που αφορούν την υποστήριξη ενός μαθητή θα πρέπει να διαχωρίζονται από το επίσημο ακαδημαϊκό αρχείο και να είναι προσβάσιμα μόνο όταν αυτό είναι πραγματικά απαραίτητο.
Τεχνητή Νοημοσύνη στο σχολείο, αλλά όχι χωρίς τον εκπαιδευτικό
Η συζήτηση φτάνει και στη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης και της μαθησιακής αναλυτικής.
Η κατεύθυνση που περιγράφεται είναι σαφής: η τεχνολογία μπορεί να αξιοποιηθεί για συγκεκριμένους παιδαγωγικούς σκοπούς, όχι όμως για αδιαφανή κατηγοριοποίηση ή αυτοματοποιημένη διαχείριση των μαθητών.
Η ανθρώπινη εποπτεία θεωρείται απαραίτητη και ο εκπαιδευτικός παραμένει στο επίκεντρο της παιδαγωγικής διαδικασίας.
Τι δεν έχει ακόμη αποφασιστεί
Παρά το εύρος των προτάσεων, οι σημαντικότερες αποφάσεις δεν έχουν ακόμη ληφθεί.
Παραμένει ανοιχτό εάν θα υπάρχουν εθνικές εξετάσεις για την απόκτηση του Απολυτηρίου, εάν ο σχολικός βαθμός θα συμμετέχει στην εισαγωγή στα πανεπιστήμια και με ποια βαρύτητα, ποιες τάξεις του Λυκείου θα συνυπολογίζονται, πόσες εξεταστικές ευκαιρίες θα έχουν οι μαθητές και με ποιον μηχανισμό θα διασφαλίζεται η αξιοπιστία και η συγκρισιμότητα της αξιολόγησης.
Αυτό σημαίνει ότι οι προτάσεις της Ενδιάμεσης Έκθεσης δεν αποτελούν ακόμη το οριστικό νέο σύστημα εισαγωγής στα πανεπιστήμια.
Αποτελούν, όμως, το πλαίσιο μέσα στο οποίο φαίνεται να διεξάγεται πλέον μια πολύ ευρύτερη συζήτηση για το μέλλον του ελληνικού Λυκείου.
Δεν αλλάζουν μόνο οι Πανελλαδικές – συζητείται ένα διαφορετικό Λύκειο
Ίσως αυτό να είναι και το σημαντικότερο στοιχείο της Έκθεσης.
Η συζήτηση για το Εθνικό Απολυτήριο δεν αφορά απλώς το ερώτημα «τι θα αντικαταστήσει τις Πανελλαδικές;».
Αφορά το τι είδους Λύκειο θέλουμε: πόση και ποια ύλη θα διδάσκεται, πώς θα αξιολογείται ο μαθητής, πόσο θα μετρά η σχολική του πορεία, ποιες ευκαιρίες θα έχει για να διορθώσει μια χαμηλή επίδοση και ποια θα είναι τελικά η σχέση ανάμεσα στο σχολείο και την εισαγωγή στο πανεπιστήμιο.
Το Εθνικό Απολυτήριο, επομένως, δεν παρουσιάζεται απλώς ως μία νέα εξέταση. Παρουσιάζεται ως πιθανή αφετηρία για μια συνολική αναδιάρθρωση του Λυκείου — από την ύλη και τη διδασκαλία έως την αξιολόγηση, την πρόσβαση στα ΑΕΙ και το ψηφιακό εκπαιδευτικό αποτύπωμα κάθε μαθητή.
Και ακριβώς γι' αυτό, οι τελικές αποφάσεις που θα ληφθούν θα επηρεάσουν όχι μόνο τον τρόπο με τον οποίο οι μαθητές θα μπαίνουν στο πανεπιστήμιο, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο θα βιώνουν συνολικά τα τελευταία χρόνια της σχολικής τους ζωής.