Το όνομά της δεν είναι τόσο γνωστό όσο των γιων της, όμως η συμβολή της ήταν ανεκτίμητη. Η Ελισάβετ Υψηλάντη, κόρη της ισχυρής οικογένειας Βακαρέσκου, δεν ήταν απλώς η σύζυγος του ηγεμόνα της Μολδοβλαχίας, Κωνσταντίνου Υψηλάντη, αλλά η σιωπηλή καρδιά της Φιλικής Εταιρείας. Μια γυναίκα που αφιέρωσε την περιουσία και τη ζωή της στην ελληνική ελευθερία.
Τα σαλόνια που έγιναν κέντρα συνωμοσίας
Η Ελισάβετ ήταν μια γυναίκα με μόρφωση και βαθιά αίσθηση καθήκοντος. Ως δεύτερη σύζυγος του Κωνσταντίνου Υψηλάντη, απέκτησε επτά παιδιά, τρία από τα οποία έμελλε να πρωταγωνιστήσουν στην Επανάσταση του 1821: ο Αλέξανδρος, ο Δημήτριος και ο Νικόλαος.
Τα σαλόνια του σπιτιού της στο Ιάσιο δεν ήταν χώροι για απλές κοινωνικές συναναστροφές. Οι «βραδιές ποίησης» που διοργάνωνε ήταν στην πραγματικότητα το «κάλυμμα» για τις μυστικές συναντήσεις των Φιλικών. Εκεί, ανάμεσα σε στίχους και μουσική, έπεσαν οι πρώτες υπογραφές για τον Αγώνα και ακούστηκε για πρώτη φορά το σύνθημα «Ή τώρα ή ποτέ!».
Η θυσία μιας μητέρας για την πατρίδα
Η Ελισάβετ δεν φοβήθηκε τον Σουλτάνο, ακόμα και όταν εκείνος δήμευσε την περιουσία της οικογένειας μετά τον θάνατο του συζύγου της. Ό,τι της είχε απομείνει, το διέθεσε στον Αγώνα. Κοσμήματα, εισοδήματα, σπίτια, ακόμα και χρήματα που δανείστηκε από φίλους, όλα στάλθηκαν στον Μοριά και στα νησιά για να χρηματοδοτήσουν την Επανάσταση. Δεν κράτησε απολύτως τίποτα για τον εαυτό της.
Η παρουσία της στη Φιλική Εταιρεία δεν ήταν τυπική. Ήταν εκεί, ενεργό μέλος, με προτάσεις και διασυνδέσεις, ένας βράχος πίσω από τους γιους της. Δεν είναι τυχαίο που οι Φιλικοί την αποκαλούσαν με σεβασμό «Πρωτομάνα».
Η Ελισάβετ Υψηλάντη πέρασε τα τελευταία της χρόνια στην Οδησσό, ξεχασμένη από όλους. Πέθανε το 1866, πλήρης ημερών αλλά χωρίς χρήματα και χωρίς να δει την Ελλάδα ελεύθερη. Η ιστορία της αποτελεί μια συγκλονιστική υπενθύμιση της δύναμης και της προσφοράς των γυναικών στον Αγώνα, που συχνά παραμένει στη σκιά.