Είναι ένας από τους πιο διάσημους θρύλους της αρχαιολογίας: η «κατάρα του Φαραώ». Μια ιστορία γεμάτη μυστήριο, αρχαίους τάφους, και θανάτους που φαινομενικά συνδέονται με την ανακάλυψη του τάφου του Τουταγχαμών. Πόσο αληθινός είναι όμως αυτός ο μύθος; Η αλήθεια βρίσκεται κάπου ανάμεσα στην επιστήμη, τη δεισιδαιμονία και τη δύναμη του Τύπου.
Ο τυχοδιώκτης κόμης και ο αρχαιολόγος
Η ιστορία ξεκινά με τον George Herbert, 5ο Κόμη του Carnarvon, έναν πλούσιο αριστοκράτη που στράφηκε στην αρχαιολογία μετά από ένα σοβαρό ατύχημα. Στην Αίγυπτο, η μοίρα τον έφερε κοντά στον αρχαιολόγο Howard Carter, ο οποίος αναζητούσε επίμονα τον χαμένο τάφο του Τουταγχαμών.
Η συνεργασία τους, που χρηματοδοτήθηκε από την τεράστια περιουσία του Καρναρβόν, διήρκεσε πολλά χρόνια. Λίγο πριν ο κόμης αποφασίσει να διακόψει τη χρηματοδότηση, ο Κάρτερ έκανε τη μεγαλύτερη ανακάλυψη της ζωής του. Στις 4 Νοεμβρίου 1922, βρήκε τα πρώτα σκαλοπάτια που οδηγούσαν στον τάφο του φαραώ.
Ο θάνατος που γέννησε τον θρύλο
Ο Καρναρβόν έσπευσε στην Αίγυπτο και στις 26 Νοεμβρίου 1922 μπήκε στον τάφο. Μόλις τέσσερις μήνες αργότερα, ο κόμης πέθανε από σηψαιμία, μετά από δάγκωμα κουνουπιού. Η φήμη ότι ο θάνατός του συνέπεσε με μια διακοπή ής στο Κάιρο και το φτερούγισμα των πουλιών, ενίσχυσε τη δεισιδαιμονία.
Αμέσως, οι εφημερίδες έσπευσαν να διογκώσουν την ιστορία. Διέδωσαν ότι στην είσοδο του τάφου υπήρχε μια επιγραφή-κατάρα που προειδοποιούσε όποιον ενοχλήσει τον βασιλιά. Στην πραγματικότητα, δεν βρέθηκε ποτέ κάτι τέτοιο. Το μόνο παρόμοιο ήταν μια προστατευτική επιγραφή σε έναν τοίχο, κάτι που δεν είχε καμία σχέση με κατάρα.
Επιστήμη vs. φαντασία: Η αλήθεια πίσω από τους θανάτους
Ο μύθος της κατάρας δεν σταμάτησε στον θάνατο του Καρναρβόν. Άλλοι άνθρωποι που συνδέθηκαν με την ανασκαφή πέθαναν επίσης, όπως ο γραμματέας του Κάρτερ και ένας επισκέπτης. Αυτοί οι θάνατοι, αν και συνηθισμένοι, αποτέλεσαν το τέλειο υλικό για τη δημιουργία μιας τρομακτικής ιστορίας.
Ωστόσο, η επιστήμη έχει άλλη άποψη. Μια έρευνα του 2002 στο British Medical Journal έδειξε ότι οι θάνατοι μεταξύ των μελών της ομάδας ήταν μέσα στα αναμενόμενα στατιστικά όρια. Άλλες επιστημονικές εξηγήσεις κάνουν λόγο για μύκητες ή τοξικά αέρια που ίσως υπήρχαν στον τάφο.
Τελικά, ο ίδιος ο Howard Carter πέθανε 16 χρόνια μετά την ανακάλυψη, σε ηλικία 64 ετών. Η «κατάρα» δεν τον άγγιξε ποτέ.
Ο μύθος της «κατάρας του Τουταγχαμών» είναι ένα κλασικό παράδειγμα του πώς η ποπ κουλτούρα μπορεί να μετατρέψει μια σειρά συμπτώσεων σε έναν αιώνιο θρύλο. Στην πραγματικότητα, η μεγαλύτερη «κατάρα» ήταν η δύναμη των εφημερίδων να δημιουργούν μια ιστορία που, ακόμα και σήμερα, συναρπάζει το κοινό.