Βράδυ καλοκαιριού στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου. Η ατμόσφαιρα είναι ηλεκτρισμένη. Ο αέρας είναι γεμάτος προσμονή. Δεν πρόκειται για μια συνηθισμένη παράσταση. Είναι ένα ιστορικό ραντεβού. Σαν σήμερα, στις 6 Αυγούστου 1961, η Ελλάδα υποκλινόταν στο απόλυτο είδωλό της, την κορυφαία σοπράνο του 20ού αιώνα, τη μία και μοναδική Μαρία Κάλλας.
Ήταν η νύχτα που η τραγική ηρωίδα της αρχαιότητας, η Μήδεια, θα ζωντάνευε μέσα από τη φωνή της La Divina, σε έναν θρίαμβο που θα έμενε για πάντα χαραγμένος στα πολιτιστικά χρονικά της χώρας.
Ένα έθνος στην Επίδαυρο για τη «La Divina»
Το γεγονός δεν ήταν απλώς μια παράσταση όπερας. Ήταν ένα εθνικό προσκύνημα. Τα στοιχεία της εποχής κόβουν την ανάσα:
17.000 θεατές είχαν κατακλύσει το αρχαίο θέατρο, δημιουργώντας το αδιαχώρητο.
2.250 αυτοκίνητα, 120 πούλμαν και 80 λεωφορεία είχαν σχηματίσει ουρές χιλιομέτρων, μεταφέροντας θαυμαστές από κάθε γωνιά της Ελλάδας και του εξωτερικού.
Τα εισιτήρια είχαν εξαντληθεί μέρες πριν, αφήνοντας πολλούς απογοητευμένους έξω από τις πύλες, να προσπαθούν να ακούσουν έστω και μια νότα.
Ανάμεσα στο πλήθος, η πολιτική και καλλιτεχνική ελίτ της χώρας έδινε το «παρών»: ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο πρίγκιπας Μιχαήλ, υπουργοί και σπουδαίοι άνθρωποι της τέχνης, όλοι εκεί για να γίνουν μάρτυρες της ιστορίας.
Η Μήδεια βρίσκει τη φωνή της: Μια παράσταση-μύθος
Τα φώτα έσβησαν. Σιωπή. Και τότε, η Μαρία Κάλλας εμφανίστηκε στη σκηνή. Πριν καν τραγουδήσει την πρώτη νότα, το θέατρο σείστηκε από ένα παρατεταμένο, αποθεωτικό χειροκρότημα.
Για τις επόμενες ώρες, η Κάλλας δεν ήταν απλώς μια ερμηνεύτρια. Ήταν η Μήδεια. Με τη δραματική της παρουσία και μια φωνή που μπορούσε να γκρεμίσει και να χτίσει κόσμους, καθήλωσε το κοινό. Οι θεατές τη διέκοπταν συνεχώς με επευφημίες και φωνάζοντας «Μπράβο!».
Στο τέλος της παράστασης, ο ενθουσιασμός κορυφώθηκε. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός, Κωνσταντίνος Καραμανλής, ανέβηκε στη σκηνή για να τη συγχαρεί προσωπικά. Ήταν ο απόλυτος, ο τελευταίος της θρίαμβος στην Ελλάδα.
Πίσω από τη σκηνή: Η «Αγία Τριάδα» της τέχνης
Αυτή η μαγική βραδιά δεν ήταν έργο ενός μόνο ατόμου. Ήταν το αποτέλεσμα της συνάντησης μιας καλλιτεχνικής "dream team":
Σκηνοθεσία: Ο μεγάλος Αλέξης Μινωτής.
Σκηνικά & Κοστούμια: Ο κορυφαίος ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης, ο οποίος είχε πει για την Κάλλας το περίφημο: «Μεγάλη σαν τον Γκρέκο».
Η τριάδα (Κάλλας, Μινωτής, Τσαρούχης) είχε ήδη δοκιμαστεί με τεράστια επιτυχία τρία χρόνια νωρίτερα, ανεβάζοντας την ίδια όπερα, τη «Μήδεια» του Κερουμπίνι, στο Ντάλας της Αμερικής. Η χημεία τους ήταν εκρηκτική.
Κάλλας και Μήδεια: Μια σχέση ζωής
Γιατί η Μήδεια; Ο ρόλος αυτός ήταν κάτι παραπάνω από μια απλή επιλογή ρεπερτορίου. Ήταν ένας ρόλος που σημάδεψε την Κάλλας και τον οποίο εκείνη σημάδεψε ανεξίτηλα.
Τραγούδησε τον ρόλο της Μήδειας 31 φορές στην καριέρα της, από το 1953 που τον ερμήνευσε για πρώτη φορά.
Η ταύτισή της με την τραγική, προδομένη και εκδικητική ηρωίδα ήταν τόσο απόλυτη, που 8 χρόνια αργότερα, το 1969, ο σπουδαίος Ιταλός σκηνοθέτης Πιερ Πάολο Παζολίνι της εμπιστεύτηκε τον ίδιο ρόλο, αυτή τη φορά στον κινηματογράφο.
Όπως είχε πει ο Παζολίνι, η Κάλλας ήταν η ιδανική Μήδεια γιατί «η βαρβαρότητα βαθιά μέσα της... ανήκει σ’ έναν αγροτικό κόσμο... και μετά ανατράφηκε με την αστική κουλτούρα». Ενσάρκωνε την ίδια την πολυπλοκότητα της ηρωίδας.
Ο Τελευταίος θρίαμβος
Η εμφάνιση του 1961 δεν ήταν η πρώτη της στην Επίδαυρο. Ένα χρόνο πριν, τον Αύγουστο του 1960, είχε ερμηνεύσει τη «Νόρμα», χαρίζοντας μάλιστα την αμοιβή της για τη δημιουργία της «Υποτροφίας Κάλλας» για νέους καλλιτέχνες.
Όμως, εκείνη η βραδιά της 6ης Αυγούστου με τη «Μήδεια» ήταν διαφορετική. Ήταν η στιγμή της απόλυτης αποθέωσης, η επισφράγιση της σχέσης της με το ελληνικό κοινό. Ήταν η εικόνα μιας παγκόσμιας ντίβας που επέστρεφε θριαμβευτικά στην πατρίδα της, για να γίνει ένα με τους μύθους της.