.jpg)
Γράφει ο Αποστόλης Ζυμβραγάκης
Αν οι άνθρωποι του 21ου αιώνα έχουν κάτι να μάθουν από την Ιλιάδα, δεν είναι πώς να νικούν, αλλά πώς να βλέπουν τον εχθρό ως άνθρωπο. Το έπος δεν κορυφώνεται με μάχη, αλλά με μια σιωπηλή, σχεδόν ταπεινωτική στιγμή: ο βασιλιάς Πρίαμος γονατίζει μπροστά στον Αχιλλέα, τον δολοφόνο του γιου του. Ο Αχιλλέας, που λίγο πριν είχε ξεσπάσει σε βία, νιώθει ξαφνικά τον πόνο του άλλου να τον διαπερνά. Για μια στιγμή, ο μεγαλύτερος πολεμιστής των Αχαιών παύει να είναι μηχανή θανάτου και θυμάται ότι είναι άνθρωπος.
Αυτή η σκηνή, που θα μπορούσε να φαίνεται ασήμαντη μπροστά στις αιματηρές μάχες, στην πραγματικότητα είναι η πιο ριζοσπαστική διδασκαλία του έπους. Ο Όμηρος μάς θυμίζει ότι η ενσυναίσθηση δεν είναι αδυναμία, αλλά η μόνη δύναμη που μπορεί να αναστείλει την ατέρμονη αλυσίδα εκδίκησης.
Στον κόσμο μας, η αλυσίδα αυτή έχει λάβει νέες μορφές. Οι μάχες δεν δίνονται πια με δόρατα, αλλά με drones, με κυβερνοεπιθέσεις, με οικονομικούς αποκλεισμούς. Και όμως, πίσω από κάθε «εχθρό», είτε είναι μια χώρα, μια εταιρεία, είτε ένας ανώνυμος αλγόριθμος που χειρίζεται τα δεδομένα μας, υπάρχει ένας άνθρωπος, με φόβους, με όνειρα, με πόνο. Η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι η βία καθαυτή, αλλά η λήθη της ανθρωπιάς.
Οι πρόγονοί μας ζητούσαν αθανασία μέσω του κλέους· οι σύγχρονοι ζητούν αθανασία μέσω της τεχνολογίας. Αλλά και οι δύο παραμένουν τυφλοί μπροστά στην ίδια αλήθεια: καμία μορφή δύναμης δεν μας σώζει από τον εαυτό μας, αν δεν μάθουμε να βλέπουμε τον άλλο όχι ως μέσο ή ως εμπόδιο, αλλά ως πρόσωπο.
Αυτό είναι το μήνυμα που η Ιλιάδα, μέσα από την πιο τρυφερή της στιγμή, ψιθυρίζει στον άνθρωπο της τεχνητής νοημοσύνης και της γενετικής μηχανικής:
όσο πιο πολύ μοιάζουμε με θεούς, τόσο πιο πολύ χρειάζεται να θυμόμαστε ότι είμαστε θνητοί.
Αποστόλης Ζυμβραγάκης, Φιλόλογος, M.Ed. Ειδική Αγωγή & Εκπαίδευση, Συγγραφέας