Σε μια εποχή που η πολιτική συχνά συνδέεται με τη διαφθορά και τον πλουτισμό, υπάρχουν εξαιρέσεις που αποτελούν φωτεινά παραδείγματα πολιτικού ήθους και ακεραιότητας. Αυτοί οι άνδρες, πολλοί από τους οποίους ήταν ήδη εύποροι, αποχώρησαν από την εξουσία φτωχότεροι απ' ό,τι μπήκαν, επιβεβαιώνοντας το λαϊκό ρητό: «πέθαναν στην ψάθα».
Ανατρέχουμε στην ιστορία για να θυμηθούμε τους 7 κορυφαίους Έλληνες πολιτικούς που αρνήθηκαν τα δημόσια χρήματα και τα προνόμια.
1. Ιωάννης Καποδίστριας: Ο κυβερνήτης που έδωσε τα πάντα
Ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας, ο Ιωάννης Καποδίστριας, ήταν εύπορος, αλλά ζούσε λιτά, μοιράζοντας την περιουσία του για τις ανάγκες του κράτους και των πολιτών. Ως Υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, έστελνε συνεχώς χρήματα και πολεμοφόδια στην αγωνιζόμενη Ελλάδα.
Η στάση του ήταν παραδειγματική:
- Αρνήθηκε τον μισθό του: Αρνήθηκε να λάβει τον ορισμένο μισθό του Κυβερνήτη, δηλώνοντας: «Είμαι ευτυχής διότι ηδυνήθην να προσφέρω δια την εθνικήν ανεξαρτησίαν... Θέλη αποφεύγει [...] να δεχθή την προσδιοριζόμενη ποσότητα [...] απεχόμενος εν όσω τα ιδιαίτερά μου χρηματικά μέσα [...] εξαρκούν από το να εγγίσω μέχρι και οβολού τα δημόσια χρήματα προς την ίδιαν μου χρήση».
- Λιτή διαβίωση: Ακόμα και ως Κυβερνήτης, αρνήθηκε ανάλογο οίκημα και ζούσε συμμεριζόμενος την ένδεια του λαού.
2. Ανδρέας Λόντος: Ο ήρωας που αυτοκτόνησε για το χρέος
Ο πρωταγωνιστής του '21 και πρώην μεγαλοκτηματίας, Ανδρέας Λόντος, προσέφερε μεγάλο μέρος της περιουσίας του στον Αγώνα. Παρά το γεγονός ότι χρημάτισε υπουργός, βρέθηκε πάμπτωχος. Σύμφωνα με μαρτυρίες, μοίραζε τη σύνταξή του σε πρώην συναγωνιστές του.
Μη αντέχοντας την οικονομική του κατάρρευση και την επερχόμενη ταπείνωση από τα χρέη – όπως φαίνεται από ένα σπαρακτικό γράμμα στον αδερφό του – αυτοκτόνησε το 1846, βάζοντας τέλος στη ζωή του λόγω οικονομικής ένδειας.
3. Ζηνόβιος Βάλβης: Ο πρωθυπουργός με την τσοπάνικη κάπα
Ο δύο φορές πρωθυπουργός Ζηνόβιος Βάλβης υιοθέτησε ως αρχή του τη λιτότητα. Φορούσε συνήθως βαριά κάπα αντί επίσημων κοστουμιών και περιφρονούσε τα ρουσφέτια.
Η εφημερίδα «Αιών» έγραφε μετά τον θάνατό του το 1872: «Απέθανε πτωχότατος και πενέστατος. Η χήρα αυτού [...] μένει εν παντελεί στερήσει και απεγνωσμένη απορία». Κηδεύτηκε με δημόσια δαπάνη.
4. Επαμεινώνδας Δεληγιώργης: Ο νεότερος πρωθυπουργός
Παρόμοια μοίρα είχε και ο εξάκις πρωθυπουργός Επαμεινώνδας Δεληγιώργης. Ο νομικός, που κατέχει το ρεκόρ του νεότερου πρωθυπουργού, έφυγε από τη ζωή πάμπτωχος το 1879. Ακόμη και ο πολιτικός του αντίπαλος, Θρασύβουλος Ζαΐμης, παραδέχτηκε ότι ο Δεληγιώργης «φέρων ως υπέρτιμον δι αυτόν παράσημον την πενίαν εν η εγκατέλειψε σύζυγον και εξ τρυφερά τέκνα». Η Πολιτεία αναγκάστηκε να χορηγήσει σύνταξη στην άπορη οικογένειά του.
5. Χαρίλαος Τρικούπης: Ο μεταρρυθμιστής της ακεραιότητας
Ο επτάκις πρωθυπουργός Χαρίλαος Τρικούπης, μία από τις κορυφαίες προσωπικότητες της Νεότερης Ιστορίας, έφυγε φτωχότερος απ' όταν μπήκε στην πολιτική. Ως πολέμιος του ρουσφετιού, θέσπισε νομοθετικούς περιορισμούς στη δημόσια διοίκηση για να την απελευθερώσει από κομματικές παρεμβάσεις.
Σύμφωνα με τον sir Horace Rumbold, ο Τρικούπης είχε «πλήρη έλλειψη φιλαυτίας, τον φλογερό [...] πατριωτισμό, την αυστηρή ακεραιότητα και την απόλυτη σταθερότητα στις αρχές του». Κατά τη διάρκεια της καριέρας του, πούλησε μεγάλο μέρος της περιουσίας του.
6. Γεώργιος Καφαντάρης: Ο ολιγαρκής οικονομολόγος
Ο Γεώργιος Καφαντάρης, πρωθυπουργός και Υπουργός Οικονομικών, πρωταγωνίστησε στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα, περιορίζοντας τις άσκοπες κρατικές δαπάνες και καταργώντας τις αργομισθίες.
Παρέμεινε συνειδητά ολιγαρκής. Χαρακτηριστικό είναι ότι αρνήθηκε κατηγορηματικά την παραχώρηση δωρεάν οικίας για την οικογένειά του, δηλώνοντας ότι δεν ήθελε η δωρεά να αποτελέσει αντάλλαγμα ή «ρουσφέτι» για τον πολιτικό του ρόλο.
7. Νικόλαος Πλαστήρας: Ο «Μαύρος Καβαλάρης» που πέθανε στο ράντζο
Το πιο ηχηρό παράδειγμα προσωπικής ηθικής ακεραιότητας ήταν ο Νικόλαος Πλαστήρας, ο «Μαύρος Καβαλάρης» και πρωθυπουργός. Διατήρησε τον λιτό και δωρικό τρόπο ζωής του μέχρι το τέλος.
- Απαγόρευσε τα προσωπικά οφέλη: Υποχρέωσε τον αδερφό του να παραιτηθεί από εταιρεία όταν χρησιμοποίησε τη συγγένειά τους για να πάρει θέση.
- Αρνήθηκε τα δώρα: Όταν του πρόσφεραν δώρο ένα χρυσό στυλό, είπε: «Εγώ δεν βάζω χρυσές υπογραφές... Τα δώρα φέρνουν και αντίδωρα!»
- Η τελευταία διαθήκη: Όταν η βασίλισσα Φρειδερίκη τον επισκέφθηκε στο μικρό ενοικιαζόμενο σπίτι του, τον βρήκε να κοιμάται σε ράντζο από τον στρατό. Όταν πέθανε το 1953, άφησε ως κληρονομιά 216 δραχμές και την προφορική διαθήκη: «Όλα για την Ελλάδα!». Βρέθηκε, μάλιστα, και ένα χρεωστικό του στρατού για ένα κρεβάτι που είχε χάσει στη Μικρά Ασία, με 8 δραχμές για να το εξοφλήσει.
Η ιστορία αυτών των πολιτικών αποδεικνύει ότι η ακεραιότητα και το ήθος δεν είναι μύθος στην ελληνική πολιτική, αλλά μια σπάνια και πολύτιμη κληρονομιά.
Ποιο πιστεύετε ότι είναι το πιο συγκλονιστικό παράδειγμα πολιτικού ήθους από αυτά που αναφέρθηκαν;