Η δολοφονία του Αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου της Αυστρίας και της συζύγου του, Σοφίας, Δούκισσας του Χόενμπεργκ, στις 28 Ιουνίου 1914 στο Σεράγεβο, δεν ήταν απλώς ένα τραγικό περιστατικό. Ήταν το κομβικό γεγονός που πυροδότησε την «Κρίση του Ιουλίου» και οδήγησε άμεσα στο ξέσπασμα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου.
Αυτό είναι το χρονικό, οι ίντριγκες και οι σκοτεινές δυνάμεις πίσω από την πράξη που βύθισε την Ευρώπη στο σκοτάδι.
Το χτύπημα: Ποιοι ήταν οι δολοφόνοι;
Ο δράστης ήταν ο Γκαβρίλο Πρίντσιπ (Gavrilo Princip), ένας νεαρός Βόσνιος Σέρβος φοιτητής και μέλος της επαναστατικής ομάδας «Νέα Βοσνία» (Young Bosnia).
- Ο στόχος: Ο Πρίντσιπ και οι συνεργάτες του (συνολικά έξι Βόσνιοι δολοφόνοι, κυρίως Σέρβοι, αλλά και ένας Μουσουλμάνος Βόσνιος) είχαν ως πολιτικό στόχο την απελευθέρωση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης από την Αυστροουγγρική κυριαρχία και την ίδρυση ενός κοινού νοτιοσλαβικού κράτους (Γιουγκοσλαβία).
- Η σύνδεση με τη Σερβία: Η ομάδα συντονιζόταν από τον Ντανίλο Ίλιτς και έλαβε υποστήριξη και όπλα από τη σερβική μυστική εθνικιστική ομάδα «Μαύρο Χέρι» (Black Hand). Επικεφαλής της υποστήριξης ήταν ο Ντράγκουτιν Ντιμίτριεβιτς (Apis), επικεφαλής των στρατιωτικών πληροφοριών του σερβικού γενικού επιτελείου.
- Τα όπλα: Ο Ταγματάρχης Βόισλαβ Τανκόσιτς προμήθευσε τους δολοφόνους με χειροβομβίδες και τέσσερα νέα πιστόλια Browning FN Model 1910, ενώ τους εκπαίδευσε στη χρήση τους και τους έδωσε πρόσβαση σε μυστικό δίκτυο διείσδυσης στα αυστροουγγρικά εδάφη.
Η Σοφία και το «φιλελεύθερο» όραμα του Αρχιδούκα
Η επίσκεψη του Αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου στο Σεράγεβο δεν ήταν τυχαία. Συνέπεσε με τη 14η επέτειο του γάμου του με τη Σοφία.
- Ο μοργανατικός γάμος: Ο γάμος τους ήταν μοργανατικός, δηλαδή η Σοφία δεν μπορούσε να μοιραστεί τον τίτλο του συζύγου της δημοσίως. Η επίσκεψη στη Βοσνία ήταν μια σπάνια ευκαιρία να εμφανιστούν επίσημα δίπλα-δίπλα, καθώς ο Αρχιδούκας βρισκόταν σε στρατιωτική ιδιότητα.
- Η απειλή του τριαδισμού: Ο Φραγκίσκος Φερδινάνδος ήταν υπέρμαχος της αύξησης του φεντεραλισμού και πιστευόταν ότι ευνοούσε τον τριαδισμό: την αναδιοργάνωση της Αυστροουγγαρίας ώστε να δοθεί μια τρίτη κορόνα στα σλαβικά εδάφη. Ένα τέτοιο σλαβικό βασίλειο θα λειτουργούσε ως ανάχωμα στον σερβικό αλυτρωτισμό, καθιστώντας τον Αρχιδούκα απειλή για τους Σέρβους εθνικιστές.
Η διπλή αποτυχημένη επίθεση και το λάθος που έγινε μοιραίο
Η ημέρα της 28ης Ιουνίου (Vidovdan – μνήμη της Μάχης του Κοσόβου) ξεκίνησε με ένταση:
- Η βομβιστική επίθεση: Στις 10:10 π.μ., ο Νεντέλικο Τσαμπρίνοβιτς πέταξε μια χειροβομβίδα προς το αυτοκίνητο του Αρχιδούκα. Η βόμβα εξοστρακίστηκε από την αναδιπλωμένη κουκούλα του αυτοκινήτου και εξερράγη στο επόμενο όχημα, τραυματίζοντας 16-20 άτομα.
- Η σύγχυση: Μετά την αποτυχημένη επίθεση, η αυτοκινητοπομπή επιτάχυνε προς το Δημαρχείο, περνώντας με μεγάλη ταχύτητα δίπλα από τους υπόλοιπους δολοφόνους, οι οποίοι δεν πρόλαβαν να δράσουν.
- Το μοιραίο λάθος: Στο Δημαρχείο, αποφασίστηκε το ζεύγος να επισκεφθεί τους τραυματίες στο νοσοκομείο, ακολουθώντας μια νέα, ασφαλέστερη διαδρομή κατά μήκος της παραλίας Appel. Ωστόσο, ο οδηγός του Αρχιδούκα, Λέοπολντ Λόικα, έκανε λάθος στροφή στη Λατινική Γέφυρα.
- Η καθυστέρηση: Ο κυβερνήτης Ποτιόρεκ φώναξε στον οδηγό να σταματήσει. Ο οδηγός επιχείρησε να κάνει όπισθεν, με αποτέλεσμα να σβήσει τη μηχανή ακριβώς μπροστά στο σημείο όπου στεκόταν, απογοητευμένος, ο Γκαβρίλο Πρίντσιπ!
Η τελική πράξη και οι συνέπειες
Ο Πρίντσιπ εκμεταλλεύτηκε τη μοναδική ευκαιρία. Ανέβηκε στο μαρσπιέ του αυτοκινήτου και πυροβόλησε τον Φραγκίσκο Φερδινάνδο στον τραχηλικό φλεβόκομβο και τη Σοφία στην κοιλιακή χώρα, από απόσταση αναπνοής.
- Τα τελευταία λόγια: Τα τελευταία λόγια του Αρχιδούκα, όπως ανέφερε ο Κόμης Χάραχ, ήταν: «Σοφία, Σοφία! Μην πεθάνεις! Ζήσε για τα παιδιά μας!»
- Η δίκη των δολοφόνων: Συνολικά 25 άτομα παραπέμφθηκαν σε δίκη στο Σεράγεβο τον Οκτώβριο του 1914. Ο Πρίντσιπ κρίθηκε ένοχος για φόνο και εσχάτη προδοσία, αλλά λόγω του νεαρού της ηλικίας του (19 ετών), καταδικάστηκε σε 20 χρόνια φυλάκιση (πέθανε στη φυλακή το 1918).
- Ο πόλεμος ξεσπά: Η δολοφονία έδωσε στην Αυστροουγγαρία το πρόσχημα που χρειαζόταν. Ξεκίνησε την «Κρίση του Ιουλίου», η οποία οδήγησε στην κήρυξη πολέμου στη Σερβία και, λόγω του πολύπλοκου συστήματος συμμαχιών, στο ξέσπασμα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου.