Σε σχέση με την ηλικία του πλανήτη μας (περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια), η εμφάνιση των ζώων είναι μια σχετικά πρόσφατη εξέλιξη. Ενώ η μικροβιακή ζωή εμφανίστηκε πιθανότατα πριν από 4,3 έως 3,7 δισεκατομμύρια χρόνια, χρειάστηκαν δισεκατομμύρια χρόνια ακόμη για να κάνουν την εμφάνισή τους οι πρώτοι πολυκύτταροι οργανισμοί με μια γνώριμη, αν και ταπεινή, μορφή: τα Σφουγγάρια.
Μια νέα μελέτη φέρνει στο φως ισχυρά στοιχεία, τα οποία υποδηλώνουν ότι τα σφουγγάρια εμφανίστηκαν στη Γη πολύ νωρίτερα από τους περισσότερους πολυκύτταρους οργανισμούς, καθιστώντας τα πιθανώς τα πρώτα ζώα του πλανήτη.
Τα «χημικά απολιθώματα» που αποκαλύπτουν την αλήθεια
Οι επιστήμονες εξέτασαν στενά «χημικά απολιθώματα» σε πετρώματα, τα οποία υποδεικνύουν ότι σφουγγάρια υπήρχαν πριν από περισσότερα από 541 εκατομμύρια χρόνια.
Τα οργανικά αυτά απολιθώματα είναι ένας ειδικός τύπος στερανίων, γνωστών ως 30-ανθρακόνια (C30) στερόλες. Πρόκειται για μια γεωλογικά σταθερή μορφή στερολών (όπως η χοληστερόλη) που βρίσκονται στις κυτταρικές μεμβράνες σύνθετων οργανισμών.
Οι ερευνητές κατάφεραν να συνδέσουν αυτές τις ειδικές στερόλες με μια κατηγορία θαλάσσιων σφουγγαριών, τα Δημοσπόγγια (demosponges), υποδηλώνοντας έντονα ότι τα «χημικά απολιθώματα» είναι ίχνη της πρώιμης ζωικής ζωής.
«Δεν γνωρίζουμε ακριβώς πώς έμοιαζαν αυτοί οι οργανισμοί τότε, αλλά σίγουρα ζούσαν στον ωκεανό, είχαν μαλακό σώμα και υποθέτουμε ότι δεν είχαν σκελετό διοξειδίου του πυριτίου», δήλωσε ο Roger Summons, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης.
Γιατί τα σφουγγάρια είναι ζώα (και όχι φυτά!)
Τα σφουγγάρια, τα οποία υπάρχουν και σήμερα, συχνά παρεξηγούνται. Ωστόσο, είναι ζώα και όχι φυτά ή μύκητες. Και αυτό γιατί:
- Αποτελούνται από πολλαπλούς τύπους ευκαρυωτικών κυττάρων με διαφορετικές λειτουργίες.
- Δεν έχουν κυτταρικά τοιχώματα.
- Μπορούν να τρέφονται, να αναπαράγονται και να ανταποκρίνονται στο περιβάλλον τους—βασικά χαρακτηριστικά που ξεχωρίζουν τα ζώα.
Παρά την απλότητά τους—είναι ουσιαστικά μια μαλακή «μπουκιά» ζωικών κυττάρων—η εμφάνισή τους προηγήθηκε της Κάμβριας Έκρηξης, της περιόδου κατά την οποία εμφανίστηκε ξαφνικά η άνθιση πολλών σύνθετων ειδών.
Η τριπλή απόδειξη της ωκεάνιας προέλευσης
Η νέα μελέτη ενισχύει την αρχική υπόθεση (που διατυπώθηκε το 2009) περί ύπαρξης σύνθετης ζωής:
- Ανάλυση πετρωμάτων: Μελετώντας πυρήνες γεωτρήσεων από το Ομάν, τη δυτική Ινδία και τη Σιβηρία, η ομάδα βρήκε ξεκάθαρες στερανικές «υπογραφές» που συνδέουν τα μόρια με τα Δημοσπόγγια.
- Γενετική σύνδεση: Οι ερευνητές προχώρησαν ένα βήμα παραπέρα, συνθέτοντας την 30-ανθρακόνια στερόλη στο εργαστήριο. Απέδειξαν ότι μπορεί να δημιουργηθεί μόνο με ένα διακριτό ένζυμο που κωδικοποιείται από τα γονίδια των Δημοσπογγίων.
- Συμπέρασμα: «Είναι ένας συνδυασμός του τι υπάρχει στον βράχο, τι υπάρχει στο σφουγγάρι και τι μπορείς να φτιάξεις σε ένα χημικό εργαστήριο», δήλωσε ο Summons. «Έχουμε τρεις υποστηρικτικές, αλληλοσυμφωνούμενες γραμμές αποδείξεων, που υποδεικνύουν ότι αυτά τα σφουγγάρια ήταν από τα πρώτα ζώα στη Γη».