Η υπόθεση της Σπυριδούλας Ράπτη είναι ένα από τα πιο συγκλονιστικά και φρικιαστικά περιστατικά κακοποίησης στην Ελλάδα των μέσων του 20ού αιώνα, φέρνοντας στο φως τις άθλιες συνθήκες της παιδικής εργασίας και το κοινωνικό στίγμα των «δουλικών των Αθηνών».
Η ιστορία της 12χρονης τότε Σπυριδούλας έγινε συνώνυμο της μεσαιωνικής βιαιότητας και οδήγησε σε πανελλήνια εξέγερση.
Από το Μεσολόγγι στον Πειραιά: Η αρχή του εφιάλτη
Η Σπυριδούλα καταγόταν από την πολύτεκνη και φτωχή οικογένεια Ράπτη, από το χωριό Ματαράγκα Μεσολογγίου. Οι γονείς της, αδυνατώντας να συντηρήσουν τα οκτώ παιδιά τους, την έδωσαν το 1953 ως ψυχοκόρη (υπηρέτρια) σε ένα ευκατάστατο ζευγάρι του Πειραιά, τον Γιώργο και την Αντιγόνη Βεϊζαδέ.
- Οι υποσχέσεις: Οι Βεϊζαδέ υποσχέθηκαν στους γονείς ότι θα είχαν τη Σπυριδούλα σαν δικό τους παιδί, θα την πρεικοδοτούσαν και θα της εξασφάλιζαν μια καλύτερη ζωή. Η αμοιβή που έδωσαν στους γονείς ήταν 50 δραχμές, ένα ζευγάρι παπούτσια και ένα ξεφτισμένο παντελόνι.
- Η σκληρή πραγματικότητα: Από την πρώτη στιγμή, η Σπυριδούλα αντιμετωπίστηκε ως σκλάβα. Έκανε όλες τις σκληρές δουλειές του σπιτιού, ήταν συχνά ξυπόλυτη και ντυμένη με παλιά ρούχα, ενώ οι γείτονες σχολίαζαν τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσής της.
Το σιδέρωμα: Ένα 36ωρο μαρτύριο
Στα τέλη Ιουλίου του 1955, η Αντιγόνη Βεϊζαδέ κατηγόρησε τη Σπυριδούλα ότι έκλεψε 50 δολάρια (χρήματα που είχε ο σύζυγός της, συνιδιοκτήτης καμπαρέ στην Τρούμπα). Παρόλο που η μικρή το αρνήθηκε (δεν ήξερε καν να βγει από την πόρτα του σπιτιού), η τιμωρία που της επιβλήθηκε ξεπέρασε κάθε φαντασία:
- Φυλάκιση: Αρχικά την έκλεισαν μία ολόκληρη νύχτα νηστική στον φωταγωγό του σπιτιού για να φοβηθεί.
- Το βασανιστήριο: Την τρίτη μέρα, την έδεσαν χειροπόδαρα, τη γύμνωσαν και άρχισαν να τη βασανίζουν με πυρακτωμένο ηλεκτρικό σίδερο. Τη σιδέρωσαν στην πλάτη, στα χέρια, στα πόδια και στο πρόσωπο, λέγοντάς της «για να σε κάνω όμορφη».
- Η σιωπή: Για να καλύψουν τις φωνές της μικρής, έβαζαν το ραδιόφωνο στη διαπασών.
- Η σωτηρία: Το φρικτό μαρτύριο κράτησε για 36 ώρες. Όταν οι πληγές της άρχισαν να τρέχουν υγρά και η ίδια είχε υψηλό πυρετό, οι Βεϊζαδέ πανικοβλήθηκαν και τη μετέφεραν στο Τζάνειο Νοσοκομείο.
Η αποκάλυψη και η λαϊκή οργή
Στο νοσοκομείο, η Αντιγόνη Βεϊζαδέ προσπάθησε να παραπλανήσει το ιατρικό προσωπικό, λέγοντας ότι η Σπυριδούλα έριξε πάνω της μια κατσαρόλα με καυτό νερό. Είχε απειλήσει τη μικρή να μην αποκαλύψει την αλήθεια.
- Η εξομολόγηση: Η Σπυριδούλα, που βρισκόταν μεταξύ ζωής και θανάτου με εγκαύματα στο 65% του σώματός της, ψιθύρισε στη νοσοκόμα: «Θα σου πω ένα φοβερό μυστικό... με έκαιγαν σε όλο το σώμα με το πυρακτωμένο ηλεκτρικό σίδερο».
- Η επέμβαση: Ο ιατροδικαστής επιβεβαίωσε ότι τα εγκαύματα προήλθαν από σίδερο. Οι Βεϊζαδέ συνελήφθησαν αμέσως.
- Η αντίδραση: Η κοινή γνώμη εξεγέρθηκε. Ο κόσμος συγκεντρωνόταν έξω από το Τζάνειο για να δει τη Σπυριδούλα, στέλνοντάς της γλυκά, κούκλες και λουλούδια. Ακόμη και η βασιλική οικογένεια έδειξε ενδιαφέρον.
Η δίκη και η κληρονομιά
Η δίκη έγινε στη Λαμία για λόγους ασφαλείας, καθώς ο κόσμος ήταν εξαγριωμένος και ήθελε να λιτζάρει το ζευγάρι.
Η ετυμηγορία: Παρόλο που οι Βεϊζαδέ έδειξαν θράσος και ο Γεώργιος προσπάθησε να ρίξει την ευθύνη στη σύζυγό του, το δικαστήριο τους καταδίκασε:
- Αντιγόνη Βεϊζαδέ: 5 χρόνια φυλάκιση.
- Γεώργιος Βεϊζαδές: 4,5 χρόνια φυλάκιση.
- Τους επιδικάστηκαν επίσης 20.000 δραχμές για ψυχική οδύνη.
- Τα «μαλακά»: Πολλοί θεώρησαν ότι οι δράστες έπεσαν στα μαλακά, καθώς αναγνωρίστηκε στον Γιώργο Βεϊζαδέ το «ελαφρυντικό του προτέρου εντίμου βίου» και η «ειλικρινής μεταμέλεια».
Η Σπυριδούλα υποβλήθηκε σε σειρά εγχειρήσεων, παντρεύτηκε και δημιούργησε τη δική της οικογένεια, κουβαλώντας όμως τα ψυχικά και σωματικά σημάδια του μαρτυρίου της. Η ιστορία της ευαισθητοποίησε την κοινή γνώμη, οδηγώντας σε ριζική βελτίωση των συνθηκών παιδικής εργασίας και στην αρχή της συζήτησης για τα δικαιώματα των ανήλικων κοριτσιών που έφευγαν από τα χωριά τους για να δουλέψουν ως υπηρέτριες.
Σημείωση: Το όνομα της Σπυριδούλας ενέπνευσε το θρυλικό συγκρότημα του Παύλου Σιδηρόπουλου, καθώς το θεώρησαν αστικό μύθο και ανατρεπτικό σύμβολο για τη ροκ κουλτούρα.