Ο θάνατος είναι το ένα αναπόφευκτο γεγονός που θα βιώσει κάθε ζωντανός οργανισμός, ένα φαινόμενο τόσο οικείο, αλλά ταυτόχρονα τόσο άγνωστο. Ο φόβος της απώλειας της ζωής πηγάζει κυρίως από τον φόβο του αγνώστου: πόσο δυσάρεστος ή επώδυνος θα είναι ο επίλογος της ύπαρξής μας; Η σύγχρονη επιστήμη καταβάλλει συνεχείς προσπάθειες για να ρίξει φως στο τι ακριβώς συμβαίνει στο ανθρώπινο σώμα και τον νου όταν όλες οι ζωτικές λειτουργίες—η αναπνοή, η καρδιακή λειτουργία και η εγκεφαλική δραστηριότητα—σταματούν. Αν και η εμπειρία είναι μοναδική για κάθε άτομο, η ιατρική έρευνα έχει συγκεντρώσει μια ολοένα και πιο εμπεριστατωμένη εικόνα του πώς μπορεί να αισθάνεται κανείς καθώς η ζωή τελειώνει.
Η πιο κοινή αιτία θανάτου παγκοσμίως είναι η καρδιακή νόσος, καθώς η καρδιά είναι θεμελιώδης για τη διατήρηση της ζωής, αντλώντας αίμα σε όλο το σώμα. Η συσσώρευση πλάκας μπορεί να οδηγήσει σε απόφραξη των αιμοφόρων αγγείων, προκαλώντας καρδιακή προσβολή που, με τη σειρά της, μπορεί να πυροδοτήσει ηλεκτρικές ανωμαλίες και αιφνίδια καρδιακή ανακοπή. Σε μια τέτοια περίπτωση, χωρίς άμεση ΚΑΡΠΑ, ο θάνατος επέρχεται μέσα σε λίγα λεπτά. Αντίθετα, οι πιο επώδυνοι και οδυνηροί θάνατοι, όπως το κάψιμο ζωντανού ή ο πνιγμός, ακολουθούν μια διαφορετική πορεία: στην περίπτωση της φωτιάς, ο πόνος είναι πιο έντονος στην αρχή, καθώς καίγονται οι νευρικές απολήξεις, ακολουθούμενος από απώλεια συνείδησης λόγω έλλειψης οξυγόνου. Στον πνιγμό, η αίσθηση του νερού που εισπνέεται περιγράφεται ως ένα έντονο κάψιμο στο στήθος, το οποίο προκαλεί πανικό μέχρι που η εξάντληση οδηγεί στην εισπνοή του νερού, κατακλύζοντας τους πνεύμονες και σταματώντας τη μεταφορά οξυγόνου στο αίμα.
Όταν ο θάνατος είναι πιο σταδιακός, μια διαδικασία που ονομάζεται «ενεργός θάνατος» λαμβάνει χώρα μέσα σε ώρες ή μέρες, κατά την οποία οι αισθήσεις αρχίζουν να εξασθενούν με μια συγκεκριμένη σειρά. Πρώτα χάνονται η πείνα και η δίψα. Στη συνέχεια, ο ασθενής χάνει την ικανότητα να μιλάει και, αργότερα, να βλέπει. Η ακοή και η αφή είναι συνήθως οι τελευταίες αισθήσεις που υποχωρούν. Μάλιστα, ερευνητικά δεδομένα υποδηλώνουν ότι τα ετοιμοθάνατα εγκεφαλικά κύτταρα μπορούν ακόμα να ανταποκριθούν στον ήχο, ακόμη και όταν ο ασθενής είναι σε μη ανταποκρινόμενη κατάσταση, όπως σε κώμα, υποδεικνύοντας ότι η αίσθηση της ακοής μπορεί να διατηρείται μέχρι το τέλος.
Το χρονικό σημείο του θανάτου καταγράφεται συνήθως τη στιγμή που σταματά η καρδιά. Ωστόσο, η επιστήμη έχει αποδείξει ότι ο εγκέφαλος συνεχίζει να λειτουργεί για λίγα δευτερόλεπτα μετά. Καθώς η ροή αίματος προς τον εγκέφαλο διακόπτεται, μπορεί να εμφανιστούν σωματικές αισθήσεις όπως μυρμήγκιασμα, ζάλη και αίσθημα ακραίου ζεστού ή κρύου, ενώ η όραση αρχίζει να χάνεται. Στη στιγμή του θανάτου, τα εγκεφαλικά κύτταρα, λόγω έλλειψης οξυγόνου, «φεύγουν» με μια έκρηξη ενέργειας που διαρκεί από 30 έως 180 δευτερόλεπτα. Αυτή η στιγμιαία δραστηριότητα δημιουργεί τη θεωρία ότι το άτομο μπορεί να είναι παγιδευμένο στο σώμα του, έχοντας επίγνωση ότι πεθαίνει, έστω και για μερικά δευτερόλεπτα, πριν επέλθει η τελική απώλεια συνείδησης.
Περίπου ένας στους πέντε ανθρώπους που αναζωογονούνται μετά από καρδιακή ανακοπή αναφέρουν Εμπειρίες Κοντά στον Θάνατο (ΕΚΘ). Αυτές οι εμπειρίες, όπως περιγράφονται από όσους τις βίωσαν, περιλαμβάνουν την όραση μιας σήραγγας που οδηγεί σε ένα φωτεινό φως, την αίσθηση ότι επιπλέουν πάνω από το σώμα τους και την επανεξέταση της ζωής τους, όπως στην περίπτωση του Scott Drummond, ο οποίος αφηγήθηκε την κλινικά νεκρή κατάστασή του κατά τη διάρκεια μιας επέμβασης. Οι ΕΚΘ, αν και δεν είναι επιστημονικά επαληθεύσιμες, αποτελούν την πλησιέστερη μαρτυρία που διαθέτουμε για την υποκειμενική αίσθηση του να πεθαίνεις και συχνά αναφέρουν ότι ο φόβος του θανάτου τους εξαλείφθηκε μετά από αυτό το περιστατικό.
Συμπερασματικά, ο θάνατος είναι μια σωματική διαδικασία που ποικίλλει σε πόνο και διάρκεια. Ενώ ορισμένες αιτίες θανάτου είναι αναπόφευκτα επώδυνες, η σύγχρονη παρηγορητική φροντίδα στοχεύει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων, εξασφαλίζοντας έναν πιο ειρηνικό και άνετο θάνατο. Για παράδειγμα, ο λεγόμενος «κρότος του θανάτου» (death rattle), ένας θόρυβος που αναπτύσσεται στο πίσω μέρος του λαιμού λόγω αδυναμίας κατάποσης, αν και ακούγεται ανησυχητικός, πιστεύεται από τους γιατρούς ότι δεν προκαλεί πόνο ή δυσφορία στον ετοιμοθάνατο ασθενή. Ο θάνατος παραμένει ένα από τα μεγάλα μυστήρια, αλλά η επιστήμη συνεχίζει να αποκαλύπτει τις φυσικές του διεργασίες.