Είναι εκπληκτικό το γεγονός ότι η «θεωρία των μικροβίων»—η ιδέα ότι οι ασθένειες προκαλούνται από μικροσκοπικά βακτήρια και ιούς—είναι μόλις 150 ετών, ενώ η ανακάλυψη των αντιβιοτικών, όπως η πενικιλίνη, συνέβη μόλις το 1928. Για χιλιάδες χρόνια, η ανθρωπότητα διεξήγαγε έναν επίμονο πόλεμο κατά της νόσου, συχνά χάνοντας, καθώς οι ιατρικές θεωρίες βασίζονταν σε ιδέες όπως ο «Χυμορισμός» ή σε τελείως αβάσιμες πρακτικές. Παρόλα αυτά, μέσα από αιώνες δοκιμών και λαθών, οι αρχαίοι κατάφεραν να βρουν ορισμένες θεραπείες που όχι μόνο είχαν αποτέλεσμα, αλλά η λειτουργικότητά τους επιβεβαιώνεται και χρησιμοποιείται ακόμα και από τη σύγχρονη επιστήμη. Αυτές οι πρακτικές αποδεικνύουν ότι η σωστή γνώση, έστω και χωρίς πλήρη κατανόηση, μπορούσε να σώσει ζωές.
Μία από τις πιο σημαντικές επιτυχίες είναι η χρήση της μούχλας για την επούλωση πληγών. Πολύ πριν ο Αλεξάντερ Φλέμινγκ ανακαλύψει την πενικιλίνη, οι αρχαίοι Αιγύπτιοι από το 1500 π.Χ. αντιμετώπιζαν μολυσμένα τραύματα με «μολυσμένο ψωμί κριθαριού». Παρόμοιες τεχνικές, χρησιμοποιώντας διάφορους μύκητες, καταγράφηκαν στην Κίνα, την Ελλάδα και τη Σερβία. Αν και όχι τόσο ασφαλής όσο η σημερινή πενικιλίνη, αυτή η μέθοδος μείωνε τα ποσοστά θνησιμότητας από λοιμώξεις. Σήμερα, η έρευνα επικεντρώνεται σε ενώσεις του μύκητα, όπως η χιτίνη και η χιτοζάνη, που λειτουργούν ως χημικός σκελετός για την προσέλκυση των κυττάρων που είναι απαραίτητα για την επούλωση, υποδηλώνοντας ότι οι μύκητες θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη λύση για την αντιμετώπιση των ανθεκτικών στα αντιβιοτικά «σούπερ-μικροβίων».
Μια δεύτερη αρχαία πρακτική που συνεχίζει να είναι απαραίτητη είναι η χρήση των βδελών. Οι βδέλλες χρησιμοποιούνταν ευρέως στην αφαίμαξη, αλλά η αξία τους έγκειται στην ικανότητά τους να εκκρίνουν αντιπηκτικά που εμποδίζουν την πήξη του αίματος. Αυτή η ιδιότητα είναι ζωτικής σημασίας στη σύγχρονη ιατρική, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις επανασυγκόλλησης ακρωτηριασμένων δακτύλων ή άκρων. Στις χειρουργικές επεμβάσεις επανασύνδεσης, όπου τα αιμοφόρα αγγεία είναι εξαιρετικά εύθραυστα, η συνεχής ροή του αίματος, που επιτυγχάνεται με τη βοήθεια των βδελών, είναι απόλυτα αναγκαία για την επιβίωση του επανασυγκολλημένου μέλους.
Επίσης, η θεραπεία με σκουλήκια έχει κάνει δυναμική επιστροφή. Χρησιμοποιήθηκε αρχικά από ιθαγενείς φυλές της Αμερικής και έγινε γνωστή κατά τον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο. Οι στρατιώτες τότε παρατήρησαν ότι οι πληγές όπου υπήρχαν σκουλήκια θεραπεύονταν ταχύτερα. Ο λόγος είναι ότι οι προνύμφες των μυγών τρέφονται αποκλειστικά με νεκρό και σάπιο ιστό, αφήνοντας ανέπαφο τον υγιή ιστό. Αυτό επιταχύνει τη διαδικασία επούλωσης και μειώνει δραστικά τις λοιμώξεις. Η πρακτική αυτή εγκρίθηκε από τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) το 2004 και είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε διαβητικούς ασθενείς, όπου οι χρόνιες δερματικές βλάβες απαιτούν άμεσο καθαρισμό.
O τρυπανισμός (trepanation), η πράξη της διάνοιξης μιας οπής στο κρανίο, είναι μία από τις παλαιότερες χειρουργικές επεμβάσεις, με αποδείξεις να χρονολογούνται στη Νεολιθική εποχή. Πιστευόταν ότι γινόταν για την ανακούφιση της πίεσης στον εγκέφαλο. Παρόλο που ο Ιπποκράτης την προώθησε για διάφορες καταστάσεις, η επιβίωση των ασθενών σε πολλές περιπτώσεις, όπως φαίνεται από τα σημάδια επούλωσης των οστών, υποδηλώνει ότι ήταν μια εφικτή διαδικασία. Σήμερα, η τρυπανισμός χρησιμοποιείται στη σύγχρονη ιατρική, πλέον ως κρανιοτομία, για την αντιμετώπιση αιματωμάτων στο κεφάλι, όπως τα επισκληρίδια ή υποσκληρίδια αιματώματα.
Τέλος, μια αρχαία πρακτική που ακούγεται αηδιαστική, αλλά είναι επιστημονικά έγκυρη, είναι η μεταμόσχευση κοπράνων. Στην αρχαία Κίνα, χρησιμοποιήθηκε για τη θεραπεία χρόνιων πεπτικών προβλημάτων. Η σύγχρονη επιστήμη επιβεβαιώνει ότι η μεταμόσχευση μικροβιώματος κοπράνων (FMT) είναι μια εξαιρετικά αποτελεσματική θεραπεία. Η διαδικασία αυτή λαμβάνει κόπρανα (πλέον συνήθως ως εναιώρημα μέσω σωλήνα ή κολονοσκόπησης) από έναν υγιή δότη και τα εισάγει στον ασθενή, αποκαθιστώντας τη φυσιολογική εντερική χλωρίδα που έχει καταστραφεί από ασθένειες ή υπερβολική χρήση αντιβιοτικών. Η επιτυχία της στην αντιμετώπιση λοιμώξεων από το βακτήριο C. difficile είναι εντυπωσιακή.
Αν και πολλές από τις αρχαίες ιατρικές μεθόδους ήταν παράλογες ή επικίνδυνες, αυτές οι πέντε πρακτικές αποδεικνύουν ότι η ιατρική γνώση βασιζόταν συχνά στην παρατήρηση και την τυχαία ανακάλυψη. Η επιβίωση αυτών των μεθόδων έως τη σύγχρονη εποχή υπογραμμίζει την αξία της εμπειρικής γνώσης και την ευγνωμοσύνη που πρέπει να νιώθουμε για την εξέλιξη της επιστήμης σήμερα.