Η περίοδος 1916-1918 αποτελεί μία από τις πιο τραγικές και συγχρόνως αποσιωπημένες σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας, καθώς η Ανατολική Μακεδονία βρέθηκε υπό τη σκληρή βουλγαρική κατοχή κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Η κατοχή αυτή δεν περιορίστηκε σε στρατιωτικό έλεγχο, αλλά εξελίχθηκε σε μια συστηματική προσπάθεια εθνολογικής αλλοίωσης μέσω βίαιων εκτοπισμών, λιμοκτονίας και καταναγκαστικών έργων. Χιλιάδες Έλληνες πολίτες, ανάμεσά τους γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να οδηγηθούν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Βουλγαρία, υπό απάνθρωπες συνθήκες που κόστισαν τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους.
Το ανθρώπινο κόστος αυτής της περιόδου υπήρξε συγκλονιστικό, με τον πληθυσμό της περιοχής να μειώνεται δραματικά μέσα σε μόλις δύο χρόνια. Σύμφωνα με ιστορικές έρευνες, περίπου 42.000 άτομα εκτοπίστηκαν βίαια, ενώ χιλιάδες άλλοι πέθαναν από την πείνα και τις αρρώστιες εντός της Μακεδονίας. Οι μαρτυρίες της εποχής περιγράφουν μακρόσυρτες πορείες θανάτου προς τα σύνορα, όπου όσοι δεν άντεχαν την εξάντληση εγκαταλείπονταν στο δρόμο. Στα στρατόπεδα ομήρων, οι εκτοπισμένοι υποχρεώνονταν σε εξαντλητική εργασία από την αυγή ως το σούρουπο, με ελάχιστη τροφή και καμία ιατρική περίθαλψη, με αποτέλεσμα πολλοί να μην καταφέρουν ποτέ να επιστρέψουν στην πατρίδα τους.
Εκτός από τις ανθρώπινες απώλειες, η Ανατολική Μακεδονία υπέστη και μια ανυπολόγιστη πολιτιστική καταστροφή. Ιστορικά μοναστήρια και εκκλησίες λεηλατήθηκαν, ενώ πολύτιμοι εκκλησιαστικοί και αρχαιολογικοί θησαυροί αφαιρέθηκαν και μεταφέρθηκαν στη Βουλγαρία, μια πληγή που παραμένει ανοιχτή για την πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής. Παρά το μέγεθος της τραγωδίας, τα γεγονότα αυτά έμειναν για δεκαετίες στο περιθώριο της επίσημης ιστορικής μνήμης, με πολλούς από τους επιζώντες να κουβαλούν σιωπηλά το τραύμα τους, χωρίς την απαραίτητη αναγνώριση της θυσίας τους.
Τα τελευταία χρόνια, χάρη στις προσπάθειες ερευνητών, πολιτιστικών συλλόγων και απογόνων των θυμάτων, αυτή η ξεχασμένη τραγωδία αρχίζει να έρχεται ξανά στο φως. Η ανάγκη για τη θεσμοθέτηση μιας επίσημης ημέρας μνήμης για τα θύματα της βουλγαρικής κατοχής στην Ανατολική Μακεδονία είναι πλέον επιτακτική και βρίσκεται σε στάδιο υλοποίησης. Η ανάδειξη αυτής της ιστορίας δεν αφορά μόνο την απόδοση τιμής σε όσους χάθηκαν, αλλά και τη διασφάλιση ότι οι σκοτεινές αυτές σελίδες του παρελθόντος δεν θα επαναληφθούν, κρατώντας ζωντανή τη μνήμη ως χρέος προς τις μελλοντικές γενιές.