Η άνοδος φασιστικών αντιλήψεων στα σχολεία δεν είναι απλώς πολιτικό ζήτημα — είναι παιδαγωγικό, κοινωνικό και ηθικό. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού δεν είναι να επιβάλει απόψεις, αλλά να καλλιεργήσει κριτική σκέψη, ενσυναίσθηση και δημοκρατική συνείδηση. Παρακάτω είναι πρακτικοί και ουσιαστικοί τρόποι αντιμετώπισης.
1. Ασφαλές πλαίσιο διαλόγου στην τάξη
Στόχος: Να μπορούν οι μαθητές να εκφράζονται χωρίς μίσος.
Δράση:
Συνδιαμορφώστε με τους μαθητές κανόνες συζήτησης, π.χ.:
-
Δεν προσβάλλουμε ομάδες ανθρώπων
-
Διαφωνούμε με ιδέες, όχι με πρόσωπα
-
Μιλάμε με επιχειρήματα, όχι με χαρακτηρισμούς
Πρακτικό εργαλείο: Αναρτήστε τους κανόνες στον τοίχο της τάξης.
2. Άσκηση: «Από πού το έμαθα;»
Στόχος: Να αποδομηθούν απόψεις που βασίζονται σε παραπληροφόρηση.
Βήματα:
-
Ζητήστε από μαθητές να γράψουν μια έντονη άποψη που ακούν συχνά (π.χ. για μετανάστες, φύλο, πολιτική).
-
Ρωτήστε:
-
Από πού προέρχεται αυτή η άποψη;
-
Είναι προσωπική εμπειρία ή κάτι που άκουσαν;
-
-
Συζητήστε πώς διαδίδονται οι ιδέες στα social media.
3. Άσκηση κριτικής σκέψης: Ανάλυση προπαγάνδας
Στόχος: Να μάθουν πώς λειτουργεί η χειραγώγηση.
Υλικό:
-
σύντομα άρθρα
-
αναρτήσεις social media
-
αφίσες ή συνθήματα
Ερωτήσεις:
-
Ποιο συναίσθημα προσπαθεί να προκαλέσει;
-
Ποιον παρουσιάζει ως «εχθρό»;
-
Τι στοιχεία λείπουν;
4. Role-play: Μπαίνω στη θέση του άλλου
Στόχος: Καλλιέργεια ενσυναίσθησης.
Παράδειγμα σεναρίου:
Ένας μαθητής είναι παιδί μετανάστη.
Άλλος παίζει τον ρόλο του συμμαθητή που τον αποκλείει.
Άλλος παίζει τον παρατηρητή.
Μετά το παιχνίδι:
-
Πώς ένιωσες στον ρόλο σου;
-
Τι θα μπορούσε να είχε γίνει αλλιώς;
5. Ιστορική σύνδεση χωρίς διδακτισμό
Στόχος: Να κατανοήσουν τις συνέπειες του φανατισμού.
Δράση:
Μελετήστε περιπτώσεις:
-
πώς γεννήθηκαν αυταρχικά καθεστώτα
-
πώς απλοί άνθρωποι οδηγήθηκαν στον φανατισμό
Ερώτηση-κλειδί:
«Τι θα έκανε ένας συνηθισμένος έφηβος τότε;»
6. Εργαστήριο: Μύθοι vs Γεγονότα
Στόχος: Να αποδομηθούν στερεότυπα.
Παράδειγμα:
Μύθος: «Οι μετανάστες παίρνουν τις δουλειές».
Οι μαθητές ψάχνουν δεδομένα, έρευνες, πραγματικά στοιχεία.
7. Πρόγραμμα “Ανήκω χωρίς να μισώ”
Στόχος: Να καλυφθεί η ανάγκη ταυτότητας που εκμεταλλεύεται η ακροδεξιά.
Δράσεις:
-
μαθητικές ομάδες δημιουργίας
-
λέσχες συζήτησης
-
θεατρικές ομάδες
-
σχολικά πρότζεκτ κοινωνικής προσφοράς
Όσο πιο πολύ ανήκει ένας μαθητής, τόσο λιγότερο αναζητά ακραίες ομάδες.
8. Όρια στη ρητορική μίσους (με πρακτικό τρόπο)
Όταν ακουστεί ρατσιστικό σχόλιο:
Αντί για επίπληξη, πείτε:
-
«Στο σχολείο δεν επιτρέπεται λόγος που μειώνει ανθρώπους.»
-
«Μπορείς να εκφράσεις τη σκέψη σου χωρίς προσβολή;»
9. Άσκηση: “Σπάμε το Εμείς και Αυτοί”
Ζητήστε από τους μαθητές να βρουν:
-
10 πράγματα που τους ενώνουν
-
5 εμπειρίες που όλοι μοιράζονται
-
3 φόβους που έχουν όλοι
Η κοινή ανθρώπινη εμπειρία μειώνει την πόλωση.
10. Πρότζεκτ: Δημοκρατία στην πράξη
Ιδέες:
-
μαθητικό συμβούλιο με πραγματικές αρμοδιότητες
-
ψηφοφορίες για θέματα τάξης
-
συζητήσεις με κανόνες κοινοβουλευτικού διαλόγου
11. Συνεργασία με γονείς
Πρακτική δράση:
Οργάνωση βραδιάς ενημέρωσης για:
-
ριζοσπαστικοποίηση νέων
-
παραπληροφόρηση
-
διαδικτυακή χειραγώγηση
12. Μίνι παρεμβάσεις (έτοιμες για χρήση)
📌 10λεπτο μάθημα:
«Πώς αναγνωρίζουμε μίσος στον λόγο»
📌 15λεπτο εργαστήριο:
«Ελέγχουμε αν μια είδηση είναι αληθινή»
📌 20λεπτο δραστηριότητα:
«Μπαίνω στη θέση του άλλου»
13. Αν εντοπιστεί μαθητής με έντονη ριζοσπαστικοποίηση
ΜΗΝ:
-
τον εξευτελίσετε
-
τον στιγματίσετε
ΚΑΝΤΕ:
-
ατομική συζήτηση χωρίς επίθεση
-
συνεργασία με σχολικό σύμβουλο
-
σταδιακή ένταξη σε ομάδες και δράσεις
14. Σύντομη βασική αρχή για τον εκπαιδευτικό
Δεν πολεμάμε τον φανατισμό με φανατισμό.
Τον αποδυναμώνουμε με σκέψη, αξιοπρέπεια και παιδεία.