Ο Ιωάννης Καποδίστριας δεν υπήρξε απλώς ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας, αλλά μια οικουμενική προσωπικότητα που σφράγισε την ευρωπαϊκή διπλωματία και την ιστορία πολλών εθνών. Το ήθος και οι ικανότητές του τον καθιστούν ένα διαχρονικό πρότυπο πολιτικού, η αξία του οποίου αναγνωρίζεται όχι μόνο από τους Έλληνες, αλλά και από τους Ρώσους, τους Ελβετούς και τους Γάλλους. Βρήκε μια Ελλάδα καθημαγμένη, διχασμένη και οικονομικά κατεστραμμένη, και έδωσε έναν τιτάνιο αγώνα για να δημιουργήσει τις βάσεις ενός σύγχρονου κράτους, καθορίζοντας ταυτόχρονα τα σύνορά του σε μια κρίσιμη ιστορική καμπή.
Η πνευματική του συγκρότηση ήταν βαθύτατα ριζωμένη στην ορθόδοξη πίστη, την οποία διδάχθηκε από τους γονείς του και την οποία θεωρούσε ως τη βάση κάθε σκέψης και πράξης του. Ήταν ένας άνθρωπος ευλαβής που μελετούσε τους θησαυρούς της Εκκλησίας και έφερε πάντα μαζί του την εικόνα της Παναγίας Πλατητέρας από το μοναστήρι της Κέρκυρας. Η πίστη του αυτή δεν ήταν μόνο προσωπική υπόθεση αλλά και πολιτική πυξίδα, καθώς ο ίδιος όριζε ως Έλληνες εκείνους που, παρά τη μακρόχρονη δουλεία, δεν έπαψαν ποτέ να ομολογούν την πίστη τους στην Ορθόδοξη Εκκλησία και να μιλούν τη γλώσσα των πατέρων τους.
Σε μια εμβληματική επιστολή του προς τον Μητροπολίτη Ιγνάτιο το 1823, ο Καποδίστριας ανέλυσε τους τρεις βασικούς πυλώνες που συγκροτούν το ελληνικό έθνος: την κοινή καταγωγή, τη γλώσσα και την πνευματική εξουσία της Εκκλησίας. Πίστευε ακράδαντα στη διαχρονική συνέχεια του ελληνισμού και υποστήριζε ότι η εθνική ταυτότητα διασώθηκε χάρη σε αυτά τα στοιχεία κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας. Για τον Κυβερνήτη, η ενότητα και η αυτοσυνειδησία του έθνους ήταν οι απαραίτητες προϋποθέσεις για την απόκτηση του σεβασμού από τη διεθνή κοινότητα.
Η προτροπή του Καποδίστρια προς τους Έλληνες παραμένει συγκλονιστικά επίκαιρη: υποστήριζε ότι μόνο αν μάθουμε να σεβόμαστε τον εαυτό μας, την ιστορία μας, τη γλώσσα μας και την ορθόδοξη παράδοσή μας, θα καταφέρουμε να κερδίσουμε και τον σεβασμό των άλλων λαών. Αυτή η ηθική στάση ζωής, που συνδύαζε την υψηλή διπλωματία με την ακλόνητη προσήλωση στις αξίες της πατρίδας και της θρησκείας, αποτελεί την πολυτιμότερη παρακαταθήκη του για τις μελλοντικές γενιές.