Στα ελληνοαλβανικά σύνορα, μέσα στα έγκατα της γης, οι επιστήμονες ήρθαν αντιμέτωποι με ένα βιολογικό φαινόμενο που ξεπερνά κάθε προηγούμενο. Στο Σπήλαιο του Θείου, γνωστό και ως Σπήλαιο του Σαρανταπόρου, εντοπίστηκε ένας γιγαντιαίος ιστός αράχνης που εκτείνεται σε περισσότερα από 1.100 τετραγωνικά μέτρα. Πρόκειται για μια ενιαία κατασκευή από μετάξι, δημιούργημα μιας αποικίας που ξεπερνά τις 111.000 αράχνες, οι οποίες συνυπάρχουν και συνεργάζονται σε ένα περιβάλλον που για τα περισσότερα έμβια όντα θα θεωρούνταν απόλυτα αφιλόξενο.
Το μικροκλίμα του σπηλαίου είναι ιδιαίτερα ακραίο, καθώς κυριαρχείται από θειούχα αέρια και νερά εμποτισμένα με υδρόθειο. Αυτές οι χημικές συνθήκες ευνοούν την ανάπτυξη συγκεκριμένων βακτηρίων, τα οποία με τη σειρά τους προσελκύουν τεράστιους πληθυσμούς μικροσκοπικών εντόμων και σκνιπών. Αυτή η αφθονία τροφής αποτέλεσε το θεμέλιο για τη δημιουργία της υπερ-αποικίας. Δύο είδη αραχνών, η Tegenaria domestica και η Prinerigone vagans, ανέτρεψαν τους κανόνες της μοναχικής φύσης τους και δημιούργησαν μια πρωτοφανή κοινωνική δομή, όπου η συνεργασία υπερισχύει του ανταγωνισμού.
Οι ερευνητές που εξερεύνησαν το σπήλαιο περιγράφουν μια απόκοσμη εικόνα: έναν λαμπερό τοίχο από μετάξι που καλύπτει κάθε γωνιά των τοιχωμάτων, φτάνοντας στα όρια της μηχανικής αντοχής. Από επιστημονική άποψη, ο ιστός αυτός θεωρείται ένας «εκτεταμένος φαινότυπος», μια εξωτερική δομή που λειτουργεί ως συλλογικό όργανο για την επιβίωση της κοινότητας. Στο απόλυτο σκοτάδι, ο ιστός λειτουργεί ως μια τεράστια κεραία. Οι αράχνες αντιλαμβάνονται τις δονήσεις και «ακούν» μέσω του μεταξιού, εντοπίζοντας τη λεία τους σε αποστάσεις που θα ήταν αδύνατο να καλύψουν μεμονωμένα.
Η μελέτη αυτού του φαινομένου προσφέρει πολύτιμες γνώσεις για την προσαρμοστικότητα της ζωής και τις ιδιότητες του μεταξιού της αράχνης. Με περισσότερες από 2.200 πρωτεΐνες στη σύνθεσή του, το μετάξι που παράγεται σε αυτό το θειούχο περιβάλλον ενδέχεται να έχει μοναδικά μηχανικά χαρακτηριστικά, ανοίγοντας νέους δρόμους στην έρευνα της βιομιμητικής για τη δημιουργία ανθεκτικών υλικών. Το Σπήλαιο του Θείου αποδεικνύει ότι η εξέλιξη δεν είναι στατική, αλλά ένας διαρκής διάλογος ανάμεσα στο γενετικό υλικό και το περιβάλλον, ικανός να δημιουργήσει θαύματα μηχανικής εκεί που κανείς δεν το περιμένει.