Η 27η Σεπτεμβρίου 1831 παραμένει μια από τις πιο σκοτεινές ημερομηνίες της νεότερης ελληνικής ιστορίας, καθώς εκείνο το πρωινό κόπηκε βίαια το νήμα της ζωής του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας, Ιωάννη Καποδίστρια. Ο Καποδίστριας, μια προσωπικότητα ευρωπαϊκού βεληνεκούς και οραματιστής της συγκρότησης ενός σύγχρονου κράτους, δολοφονήθηκε έξω από τον ιερό ναό του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο, την τότε πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους. Η πράξη αυτή δεν ήταν απλώς ένα έγκλημα κατά ενός ανθρώπου, αλλά μια ενέργεια που βύθισε τη χώρα σε μια παρατεταμένη περίοδο αστάθειας και εσωτερικών συγκρούσεων, ανακόπτοντας την πορεία προς την εθνική ολοκλήρωση που ο ίδιος είχε ξεκινήσει.
Οι φυσικοί αυτουργοί της δολοφονίας, ο Κωνσταντίνος και ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης, μέλη μιας από τις ισχυρότερες οικογένειες της Μάνης, ενήργησαν στο πλαίσιο μιας έντονης αντιπολίτευσης που είχε διαμορφωθεί κατά του Κυβερνήτη. Η σύγκρουση της κεντρικής εξουσίας με τα τοπικά συμφέροντα και τους παραδοσιακούς ηγέτες, όπως οι κοτζαμπάσηδες και οι καπεταναίοι, είχε φτάσει σε οριακό σημείο. Παρά το γεγονός ότι ο Καποδίστριας είχε ενημερωθεί για το σχέδιο δολοφονίας του, επέλεξε να μην λάβει πρόσθετα μέτρα ασφαλείας, δηλώνοντας με αυταπάρνηση ότι η θυσία του θα αναγνωριζόταν κάποτε από τον ελληνικό λαό.
Πίσω από τους φυσικούς αυτουργούς, η ιστορική έρευνα αναζητά εδώ και δεκαετίες τους ηθικούς αυτουργούς και τα κίνητρα που οδήγησαν στο φονικό. Πολλές θεωρίες εστιάζουν στον ρόλο των Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής, κυρίως της Μεγάλης Βρετανίας και της Γαλλίας, οι οποίες έβλεπαν με καχυποψία τις σχέσεις του Καποδίστρια με τη Ρωσία και την προσπάθειά του για ένα πραγματικά ανεξάρτητο κράτος. Το γεγονός ότι ο σχετικός φάκελος στα βρετανικά αρχεία παραμένει απόρρητος μέχρι σήμερα, τροφοδοτεί διαρκώς τη συζήτηση για το αν η δολοφονία ήταν αποτέλεσμα μιας ευρύτερης διεθνούς συνωμοσίας για τον έλεγχο της στρατηγικής θέσης της Ελλάδας.
Σήμερα, η μελέτη της περιόδου εκείνης και της προσωπικότητας του Καποδίστρια αναδεικνύει την τεράστια προσφορά του στην οργάνωση της δημόσιας διοίκησης, της εκπαίδευσης και της οικονομίας. Η δολοφονία του στέρησε από την Ελλάδα έναν ηγέτη που διέθεσε όλη του την περιουσία και τις δυνάμεις για την πατρίδα, αρνούμενος ακόμα και τον μισθό του. Η κατανόηση των αιτίων που οδήγησαν στο τραγικό αυτό τέλος παραμένει απαραίτητη για την αποκωδικοποίηση των παθογενειών που συνόδευσαν τη γέννηση του σύγχρονου ελληνικού κράτους.