Η Εκκλησία της Αγίας Θεοδώρας στη Βάστα της Αρκαδίας αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά και μυστηριώδη μνημεία της ελληνικής υπαίθρου. Γνωστή παγκοσμίως ως «το εκκλησάκι με τα 17 δέντρα στη στέγη», έχει καταγραφεί στο Βιβλίο Ρεκόρ Γκίνες ως «θαυμαστό ναΐδριο» χάρη στη μοναδική της εικόνα: 17 μεγάλες βελανιδιές ξεπηδούν από τη στέγη ενός μικρού βυζαντινού ναού, δημιουργώντας ένα θέαμα που συνδυάζει φύση, θρησκεία και μυστήριο.
Ο ναός βρίσκεται κοντά στο χωριό Βάστα, περίπου 30 χιλιόμετρα από τη Μεγαλόπολη, σε μια ειδυλλιακή ρεματιά με πυκνή βλάστηση, θεόρατες βελανιδιές και τρεχούμενα νερά. Δίπλα στον ποταμό Χάραδρο, το μικρό εκκλησάκι – μόλις 4 μέτρα πλάτος και 5 μέτρα μήκος – χρονολογείται από τον 12ο αιώνα μ.Χ. και είναι αφιερωμένο στην Αγία Θεοδώρα. Η στέγη του καλύπτεται από πέτρες, αλλά από αυτήν υψώνονται οι κορμοί και τα κλαδιά των δέντρων, ενώ οι ρίζες τους παραμένουν αόρατες τόσο εξωτερικά όσο και εσωτερικά, προκαλώντας δέος στους χιλιάδες επισκέπτες που καταφθάνουν κάθε χρόνο.
Σύμφωνα με τη θρησκευτική παράδοση, ο αριθμός 17 αντιστοιχεί στα χρόνια της Αγίας Θεοδώρας όταν μαρτύρησε. Ο θρύλος θέλει το αίμα της να μετατράπηκε σε ποτάμι που ποτίζει τα δέντρα, ενώ τα μαλλιά της να έγιναν αυτά τα δέντρα. Στα τελευταία της λόγια, η Αγία προσευχήθηκε: «Κάνε Κύριε τα χρόνια μου να γίνουν δέντρα και το αίμα μου νερό να τα ποτίζει». Έτσι, στο σημείο του μαρτυρίου της φύτρωσαν τα 17 δέντρα, που φτάνουν σε ύψος πάνω από 20-30 μέτρα και έχουν βάρος που ξεπερνά τον τόνο το καθένα. Πολλοί πιστεύουν ότι αυτό το φαινόμενο αψηφά τους νόμους της φυσικής, καθώς το βάρος των δέντρων θα έπρεπε να έχει καταστρέψει εδώ και αιώνες το μικρό κτίσμα.
Η εκκλησία γιορτάζει κάθε χρόνο στις 11 Σεπτεμβρίου, προσελκύοντας πλήθος προσκυνητών και τουριστών που έρχονται να θαυμάσουν αυτό το ζωντανό θαύμα. Το νερό αναβλύζει από τα θεμέλια του ναού, ποτίζοντας αδιάκοπα τις ρίζες και δημιουργώντας ένα αρμονικό τοπίο φύσης και πίστης.
Η ζωή της Αγίας Θεοδώρας περιβάλλεται από δύο κύριες εκδοχές. Η πρώτη τη συνδέει με τη βυζαντινή αυτοκρατορία, θεωρώντας την κόρη του Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Η΄ της Μακεδονικής δυναστείας, που φέρεται να βασίλευσε μεταμφιεσμένη ως άνδρας για έναν χρόνο. Η δεύτερη και πιο δημοφιλής εκδοχή την παρουσιάζει ως κόρη φτωχής οικογένειας από τη Βάστα ή κοντινή περιοχή της Πελοποννήσου. Τον 9ο ή 10ο αιώνα, όταν κάθε οικογένεια έπρεπε να στείλει έναν άνδρα στο στρατό, ο πατέρας της ήταν άρρωστος και η οικογένεια δεν μπορούσε να προσλάβει μισθοφόρο. Η 17χρονη Θεοδώρα αποφάσισε να ντυθεί άνδρας και να υπηρετήσει η ίδια, δείχνοντας θάρρος και πολεμικές ικανότητες ίσες με των συντρόφων της.
Μια νεαρή κοπέλα ερωτεύτηκε τον «Θεόδωρο», αλλά η Θεοδώρα την απέκρουσε. Η κοπέλα, για εκδίκηση, κοιμήθηκε με άλλον στρατιώτη, έμεινε έγκυος και κατηγόρησε τη Θεοδώρα ως υπαίτια. Παρά την άρνησή της να αποκαλύψει το μυστικό της, καταδικάστηκε σε θάνατο για ατίμωση. Μέχρι την τελευταία στιγμή διατήρησε την αγνότητά της και το μυστικό της, ενώ το μαρτύριό της έδωσε αφορμή για τον θρύλο που συνδέεται με το εκκλησάκι.
Η επιστήμη έχει δώσει τη δική της εξήγηση για το φαινόμενο. Το 1996, η Διεύθυνση Αναστηλώσεων Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων ανέθεσε στο Εργαστήριο Γεωφυσικής του Πανεπιστημίου Πατρών να ερευνήσει τη στατική επάρκεια του κτίσματος. Με πρωτοποριακές μεθόδους όπως τομογραφία γεωραντάρ και ηλεκτρική τομογραφία, διαπιστώθηκε ότι το ριζικό σύστημα των δέντρων έχει διεισδύσει στους πέτρινους τοίχους, δημιουργώντας κενά, αλλά ταυτόχρονα σχηματίζει ένα πυκνό πλέγμα που ενισχύει στατικά το κτίριο και ισορροπεί το φορτίο της στέγης. Οι ρίζες κατευθύνονται προς το έδαφος μέσω αυτών των κενών, ενώ το άφθονο νερό από τον ποταμό και τα θεμέλια εξασφαλίζει την επιβίωσή τους.
Κατά τις αναστηλωτικές εργασίες του 1998-1999, έγινε προσεκτικός καθαρισμός και αρμολόγηση της τοιχοποιίας χωρίς χρήση τσιμέντου, ώστε να μην ξεραθούν οι ρίζες. Παρά τη φθορά που προκαλούν μακροπρόθεσμα οι ρίζες στους τοίχους, το δίκτυο αυτό κρατά το ναό όρθιο εδώ και αιώνες.
Η Εκκλησία Αγίας Θεοδώρας Βάστα παραμένει ένα μοναδικό σύμβολο όπου θρησκευτική πίστη και φυσική ομορφιά συναντιούνται. Είτε το δει κανείς ως θεϊκό θαύμα είτε ως εξαιρετικό φυσικό φαινόμενο, αυτό το μικρό βυζαντινό μνημείο συνεχίζει να εμπνέει και να προσελκύει επισκέπτες από όλο τον κόσμο, αποδεικνύοντας ότι στην ελληνική ύπαιθρο κρύβονται ακόμα αναπάντεχα θαύματα.