Η ιστορία της Βόρειας Αμερικής είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις ιθαγενείς φυλές που υπερασπίστηκαν τη γη τους με απαράμιλλο θάρρος. Μετά την πρόσφατη αναφορά μας στους Κομάντσι, στρέφουμε το ενδιαφέρον μας στους Απάτσι, τη φυλή που έγινε συνώνυμο της αντοχής και της αντάρτικης τακτικής. Από το 1850 έως το 1886, οι Απάτσι διεξήγαγαν έναν απεγνωσμένο αγώνα επιβίωσης ενάντια στον επεκτατισμό των ΗΠΑ, σε μια περίοδο που σημαδεύτηκε από θρυλικούς ηγέτες, αιματηρές συγκρούσεις και πολιτικές που πολλοί ιστορικοί χαρακτηρίζουν σήμερα ως γενοκτονία.
Οι Απάτσι, το όνομα των οποίων προέρχεται από τη λέξη της φυλής Ζούνι για τον εχθρό, κατοικούσαν στις εκτάσεις που σήμερα αποτελούν την Αριζόνα, το Νέο Μεξικό, το Τέξας και το βόρειο Μεξικό. Χωρίζονταν σε ανατολικές και δυτικές ομάδες, με πιο γνωστές τους Τσιρικάουα και τους Μεσκαλέρο. Ήταν άνθρωποι της δράσης, άριστοι δρομείς και κυνηγοί, ικανοί να διανύσουν τεράστιες αποστάσεις σε αφιλόξενα εδάφη. Η πολεμική τους αρετή και η ικανότητά τους στην πάλη σώμα με σώμα τους κατέστησαν έναν από τους πιο υπολογίσιμους αντιπάλους για τους λευκούς αποίκους και τον τακτικό στρατό.
Η αντίστροφη μέτρηση για την ελευθερία τους ξεκίνησε με τον νόμο για τη μετατόπιση των Ινδιάνων το 1830 και εντάθηκε μετά τον Αμερικανομεξικανικό Πόλεμο του 1848. Η αφορμή για μια από τις μεγαλύτερες εξεγέρσεις δόθηκε το 1861 από ένα λάθος ενός νεαρού υπολοχαγού, του Τζορτζ Μπάσκομ. Κατηγόρησε άδικα τον αρχηγό Κοτσίζ για μια απαγωγή και επιχείρησε να τον συλλάβει με δόλο. Ο Κοτσίζ κατάφερε να αποδράσει, όμως τα αντίποινα που ακολούθησαν και από τις δύο πλευρές πυροδότησαν έναν πόλεμο δέκα ετών, γεμάτο ενέδρες και θηριωδίες που άλλαξαν για πάντα τη φυσιογνωμία της αμερικανικής δύσης.
Μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες αυτής της ιστορίας ήταν η δόλια δολοφονία του Μάνγκους Κολοράντο, ενός σεβάσμιου αρχηγού που συνελήφθη ενώ προσπαθούσε να διαπραγματευτεί ειρήνη. Η θανάτωσή του από στρατιώτες υπό τις διαταγές του Στρατηγού Γουέστ αποτέλεσε όνειδος για τον αμερικανικό στρατό. Παράλληλα, τραγικά γεγονότα όπως η σφαγή του Σαντ Κρικ και η φρικιαστική επίθεση στο Καμπ Γκραντ το 1871, όπου δολοφονήθηκαν άμαχα γυναικόπαιδα, απέδειξαν ότι οι υποσχέσεις για προστασία από την κυβέρνηση των ΗΠΑ ήταν κενές περιεχομένου.
Στη συνέχεια της αντίστασης, αναδείχθηκε ο Βικτόριο, ένας στρατηγικός νους που κατάφερε να διαφεύγει από τις συνδυασμένες δυνάμεις ΗΠΑ και Μεξικού για χρόνια. Το μυστηριώδες τέλος του στη μάχη των Τριών Κορυφών το 1880 σήμανε το τέλος μιας εποχής, αλλά η φλόγα της εξέγερσης δεν έσβησε. Τη σκυτάλη πήρε ο Τζερόνιμο, ο πιο εμβληματικός ίσως Ινδιάνος ηγέτης, του οποίου η φήμη ως σαμάνου και ατρόμητου πολεμιστή προκαλούσε τρόμο στους εχθρούς του.
Ο Τζερόνιμο διεξήγαγε έναν διαρκή κλεφτοπόλεμο, διαφεύγοντας επανειλημμένα από τους καταυλισμούς και καταφεύγοντας στα βουνά της Σιέρα Μάντρε. Χρειάστηκε η κινητοποίηση χιλιάδων στρατιωτών και η χρήση Ινδιάνων ανιχνευτών για να οδηγηθεί στην τελική του παράδοση το 1886. Η μοίρα του ίδιου και των 500 ακολούθων του ήταν η αιχμαλωσία και ο εκτοπισμός στη Φλόριντα και αργότερα στην Αλαμπάμα και την Οκλαχόμα, μακριά από τα ιερά τους εδάφη στην Αριζόνα.
Ο επίλογος της ιστορίας των Απάτσι είναι πικρός. Παρά την προσπάθεια ένταξής τους στη νέα πραγματικότητα, οι ιθαγενείς αντιμετώπισαν άθλιες συνθήκες, ασθένειες και ύπουλες μεθόδους εξόντωσης, όπως η παροχή μολυσμένων τροφίμων και ειδών ένδυσης. Ο Τζερόνιμο πέθανε το 1909 ως αιχμάλωτος πολέμου, αφήνοντας πίσω του έναν θρύλο που παραμένει ζωντανός μέχρι σήμερα. Η ιστορία τους μας αναγκάζει να αναλογιστούμε το πραγματικό πρόσωπο του πολιτισμού και το τίμημα που κατέβαλαν οι πρώτοι κάτοικοι της Αμερικής στον βωμό της ανάπτυξης.