Το Εμιράτο της Κρήτης αποτελεί ένα από τα πιο ιδιαίτερα κεφάλαια της μεσαιωνικής ιστορίας, καθώς υπήρξε ένα ισχυρό μουσουλμανικό κράτος στην καρδιά του Αιγαίου για περίπου 140 χρόνια. Κατά τη διάρκεια του 9ου αιώνα, η Κρήτη αποσπάστηκε από τη βυζαντινή κυριαρχία και μετατράπηκε σε μια στρατηγική βάση που έλεγχε τις ναυτικές οδούς της νότιας Μεσογείου. Η παρουσία αυτή δεν ήταν μια απλή κατοχή, αλλά η εγκαθίδρυση ενός οργανωμένου καθεστώτος που προκαλούσε διαρκή πονοκέφαλο στην Κωνσταντινούπολη, χτυπώντας αδιάκοπα τα βυζαντινά παράλια.
Η καταγωγή των ιδρυτών αυτού του εμιράτου είναι το στοιχείο που κάνει την ιστορία πραγματικά συναρπαστική. Αντίθετα με ό,τι θα περίμενε κανείς, οι κατακτητές δεν προέρχονταν από τη Μέση Ανατολή, αλλά από τη μακρινή Ισπανία και συγκεκριμένα από την περιοχή της Κόρδοβας. Μετά από αιματηρές ταραχές και διώξεις στην Ιβηρική Χερσόνησο, μια μεγάλη ομάδα εξόριστων μουσουλμάνων περιπλανήθηκε στη Βόρεια Αφρική και την Αίγυπτο, πριν εντοπίσει στην Κρήτη την ιδανική ευκαιρία για μια νέα πατρίδα. Η απόβαση πραγματοποιήθηκε μεταξύ 824 και 827, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας περιόδου όπου οι Άραβες έστησαν ένα μόνιμο κράτος με δική τους διοίκηση.
Κέντρο αυτής της νέας δύναμης έγινε ο Χάνδακας, στη θέση όπου σήμερα βρίσκεται η πόλη του Ηρακλείου. Οι Άραβες οχύρωσαν την πόλη με μια επιβλητική τάφρο –από την οποία πήρε και το όνομά της– δημιουργώντας ένα απόρθητο φρούριο. Από εκεί, εκμεταλλευόμενοι το γεωγραφικό πλεονέκτημα του νησιού, κατάφεραν να ελέγχουν τους δρόμους που συνέδεαν την Κωνσταντινούπολη με την Αίγυπτο και τη Δύση. Η Κρήτη έγινε το ορμητήριο ενός στόλου που λεηλατούσε τις Κυκλάδες, την Πελοπόννησο και τη Μικρά Ασία, πλήττοντας καίρια τη βυζαντινή ναυτιλία και το εμπόριο.
Παρά τη φήμη του ως ορμητήριο πειρατών, το Εμιράτο της Κρήτης ήταν μια συγκροτημένη οικονομική οντότητα. Το κράτος έκοβε το δικό του νόμισμα και διέθετε οργανωμένη διοίκηση που προωθούσε την καλλιέργεια της γης. Η παραγωγή σιτηρών, ελαιολάδου και άλλων αγροτικών προϊόντων τροφοδοτούσε την τοπική οικονομία, ενώ ένας νέος μουσουλμανικός πληθυσμός ρίζωσε στο νησί, αλλάζοντας τη σύνθεση της κοινωνίας για περισσότερο από έναν αιώνα. Οι προσπάθειες του Βυζαντίου να ανακτήσει τον έλεγχο απέτυχαν επανειλημμένα το 842, το 843 και το 949, καθώς η απόσταση και η ισχυρή άμυνα του Χάνδακα αποδεικνύονταν ανυπέρβλητα εμπόδια.
Η οριστική ανατροπή ήρθε το 960, όταν ο στρατηγός και μετέπειτα αυτοκράτορας Νικηφόρος Φωκάς οργάνωσε μια γιγαντιαία εκστρατεία. Με έναν πανίσχυρο στόλο και πολυάριθμο στρατό, πολιόρκησε στενά τον Χάνδακα για πολλούς μήνες κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Τον Μάρτιο του 961, η πόλη τελικά υπέκυψε, το Εμιράτο διαλύθηκε και η Κρήτη επέστρεψε στη βυζαντινή αγκαλιά. Αν και ακολούθησε μια περίοδος έντονης αναδιοργάνωσης και επανεγκατάστασης χριστιανικών πληθυσμών, τα χρόνια της αραβικής κυριαρχίας άφησαν ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιστορική μνήμη και τη γεωστρατηγική σημασία του Αιγαίου.