Ογδόντα χρόνια μετά από μία από τις πιο τραγικές και εμβληματικές σελίδες της γερμανικής Κατοχής, η ιστορική μνήμη αποκτά πλέον οπτική υπόσταση. Για πρώτη φορά έρχονται στο φως της δημοσιότητας αυθεντικά φωτογραφικά καρέ που αποτυπώνουν την εκτέλεση των 200 αγωνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944. Πρόκειται για σπάνια τεκμήρια που εντοπίστηκαν σε δημοπρασία στο διαδίκτυο και προσφέρουν μια αδιάψευστη μαρτυρία για τις τελευταίες στιγμές των μελλοθανάτων, από τη μεταφορά τους με φορτηγά μέχρι την είσοδο στον τόπο της θυσίας.
Η ανακάλυψη αυτής της σειράς φωτογραφιών, που αναδείχθηκε από τον ιστορικό Ιάσωνα Χανδρινό και τα αρχεία "Greece at WWII Archives", προκαλεί ρίγος με την ευκρίνεια και τις λεπτομέρειες που καταγράφει. Οι λήψεις δείχνουν τους κρατούμενους, πολλοί από τους οποίους ήταν δεσμώτες της Ακροναυπλίας επί σειρά ετών, να φτάνουν από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου καλοντυμένοι και με στητό παράστημα. Ο ψυχρός φακός ενός Γερμανού στρατιωτικού κατέγραψε πρόσωπα καθαρά, βλέμματα σταθερά και ανθρώπους που, παρά το γεγονός ότι οδηγούνταν στο απόσπασμα, βάδιζαν τραγουδώντας ή υψώνοντας τη γροθιά τους.
Οι λεπτομέρειες των εικόνων είναι αποκαλυπτικές για τη σκληρότητα εκείνης της ημέρας. Στην πύλη του Σκοπευτηρίου διακρίνονται πεταμένα ρούχα, πιθανότατα από τις ομάδες που είχαν ήδη εκτελεστεί, ενώ η αντίθεση ανάμεσα στην αγέρωχη στάση των μελλοθανάτων και την απάθεια ή και το χαμόγελο των φυλάκων είναι συγκλονιστική. Αυτά τα μικρά αναμνηστικά καρέ, που τραβήχτηκαν από το «τουριστικό» ένστικτο ή την ανάγκη προπαγάνδας ενός κατακτητή, μετατράπηκαν οκτώ δεκαετίες μετά σε μνημεία ηρωισμού που δίνουν παλμό και εικόνα στην ιστορική αφήγηση.
Όπως επισημαίνει ο ιστορικός Ιάσων Χανδρινός, η λέξη «ηρωισμός», που συχνά χρησιμοποιείται με επικούς τόνους στην ιστορία, αποκτά μέσα από αυτά τα κάδρα μια αδιαμφισβήτητη υλική υπόσταση. Δεν γνωρίζουμε τα ακριβή κίνητρα του Γερμανού που πάτησε το κλείστρο, αν ήθελε να δείξει στους απογόνους του «εγκληματίες» ή αν ένιωσε έναν κρυφό θαυμασμό για τους εχθρούς που αντίκρισαν τον θάνατο αλύγιστοι. Το βέβαιο είναι ότι αυτές οι φωτογραφίες επαναφέρουν στο προσκήνιο τη θυσία των 200, θυμίζοντάς μας ότι η ιστορία δεν είναι μόνο λέξεις στα βιβλία, αλλά άνθρωποι που στάθηκαν περήφανοι μπροστά στο «σύνορο του κόσμου».
Οι φωτογραφίες
2. Καισαριανή, 1 Μαίου 1944. Οι Ελληνες κρατούμενοι προσέρχονται στο σκοπευτήριο όπου θα εκτελεστούν. Εντύπωση προκαλεί η ψυχραιμία στα πρόσωπα τους. (ebay)
3. Λίγο πριν την εκτέλεση
5.
6. 1η Μαίου 1944. Φορτηγά με Γερμανούς στρατιώτες στο Χαϊδάρι . Η φωτογραφία πιθανότατα σχετίζεται με την εκτέλεση 200 Ελλήνων αντιστασιακών στο σκοπευτήριο της συνοικίας εκείνη την ημέρα. (ebay)
