Η εικόνα των ελληνικών δρόμων αλλάζει ριζικά το 2026. Οι οδηγοί στην Αττική αναμένεται να λάβουν τις πρώτες κλήσεις από έξυπνες κάμερες Τεχνητής Νοημοσύνης, οι οποίες λειτουργούν ήδη πιλοτικά. Με τον νέο Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ) του 2025 να προβλέπει τσουχτερά πρόστιμα και την εγκατάσταση 2.000 καμερών AI να βρίσκεται σε εξέλιξη, η εποχή της ηλεκτρονικής βεβαίωσης παραβάσεων είναι πλέον γεγονός. Το πρόστιμο φτάνει πλέον απευθείας στο κινητό του οδηγού, καταργώντας σταδιακά το παραδοσιακό «μπλοκάκι» και τις προσπάθειες για το σβήσιμο της κλήσης μέσω ρουσφετιού.
Η εποχή των «Οδονόμων» και των αλόγων
Η ιστορία της αστυνόμευσης των δρόμων στην Ελλάδα ξεκινά σχεδόν δύο αιώνες πριν, αμέσως μετά την Επανάσταση του 1821. Τον ρόλο των σημερινών καμερών είχαν οι Βασιλικοί Οδοφύλακες (ή οδονόμοι), οι οποίοι ρύθμιζαν την κυκλοφορία στους χωματόδρομους της Αθήνας. Τα πρόστιμα τότε δεν αφορούσαν αυτοκίνητα, αλλά άλογα, γαϊδούρια, κάρα και άμαξες. Είναι χαρακτηριστικό ότι στη γωνία Πανεπιστημίου και Βασιλίσσης Σοφίας, όπου σήμερα μια κάμερα AI καταγράφει χιλιάδες παραβάσεις, κάποτε ένας οδοφύλακας επέβαλε πρόστιμα 5 δραχμών σε αμαξηλάτες που δεν παραμέριζαν στα δεξιά.
Ο πρώτος ΚΟΚ του Όθωνα και τα πρώτα διόδια
Το 1836, το διάταγμα «Περί επιτηρήσεως των δημοσίων οδών» έθεσε τις βάσεις για τη χρήση των δρόμων, ορίζοντας για πρώτη φορά ότι τα πεζοδρόμια προορίζονταν αποκλειστικά για τους πεζούς. Οι παραβάτες τότε τιμωρούνταν με πρόστιμα 20 έως 50 δραχμών, ενώ συχνά υποχρεούνταν σε προσωπική εργασία για την αποκατάσταση των ζημιών που προκαλούσαν. Το 1837 θεσπίστηκε ο πρώτος ουσιαστικά ΚΟΚ, που επέβαλε την υποχρέωση στους οδηγούς αμαξών να παραμερίζουν δεξιά όταν συναντούσαν ταχυδρομικές άμαξες. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1842, ο Όθωνας θέσπισε και τα πρώτα διόδια στη διαδρομή Αθήνα-Πειραιάς, με το κόστος να εξαρτάται από τον αριθμό των ζώων που έσερναν το όχημα.
Η εμφάνιση του αυτοκινήτου και το πρώτο δυστύχημα
Η άφιξη του πρώτου αυτοκινήτου στην Ελλάδα το 1896 άλλαξε τα πάντα. Μέχρι το 1907 κυκλοφορούσαν μόλις επτά οχήματα, τα οποία αποτελούσαν αξιοθέατο. Ωστόσο, η έλλειψη κυκλοφοριακής παιδείας οδήγησε γρήγορα στο πρώτο θανατηφόρο τροχαίο στη Λεωφόρο Συγγρού. Μετά το τραγικό αυτό συμβάν, οι ιδιοκτήτες των επτά αυτοκινήτων κλήθηκαν από τη Χωροφυλακή και έλαβαν αυστηρές συστάσεις να μην ξεπερνούν την ταχύτητα των 10 χιλιομέτρων την ώρα. Από το 1909 ξεκίνησε η έκδοση αριθμών κυκλοφορίας, ενώ το 1911 θεσπίστηκε νόμος που όριζε την κράτηση των οχημάτων που εμπλέκονταν σε ατυχήματα.
Από το «βαρέλι» του τροχονόμου στα φανάρια
Το 1919 έκανε την εμφάνισή του ο πρώτος τροχονόμος στα Χαυτεία, εξοπλισμένος με μια πινακίδα που έγραφε «ΣΤΟΠ» και «ΕΜΠΡΟΣ». Οι οδηγοί της εποχής, ωστόσο, αντιμετώπιζαν τις υποδείξεις με αδιαφορία, μέχρι την ίδρυση της Αστυνομίας Πόλεων το 1925, η οποία έφερε μια πιο οργανωμένη προσέγγιση στη ρύθμιση της κυκλοφορίας. Το 1936 τοποθετήθηκε ο πρώτος ηλεκτρικός φωτεινός σηματοδότης στη συμβολή Σταδίου και Πεσμαζόγλου, ενώ το 1940 εισήχθη η υποχρεωτική χρήση των διαβάσεων («καρφιά») για τους πεζούς, με την απειλή προστίμου 5 δραχμών.
Η καθιέρωση του αλκοτέστ και το ψηφιακό μέλλον
Το αλκοτέστ, που σήμερα θεωρείται αυτονόητο, καθιερώθηκε στην Ελλάδα το 1967. Μέχρι τότε, οι αστυνομικοί βασίζονταν σε υποκειμενικά τεστ, όπως το περπάτημα σε ευθεία γραμμή. Σήμερα, η τεχνολογία αναλαμβάνει τον πλήρη έλεγχο. Με τα θανατηφόρα ατυχήματα να παρουσιάζουν μείωση (522 το 2025 έναντι 665 το 2024), η πολιτεία εναποθέτει τις ελπίδες της στην τεχνητή νοημοσύνη για τη ριζική αντιμετώπιση της οδηγικής αυθαιρεσίας. Η μετάβαση από τον οδοφύλακα του 19ου αιώνα στην έξυπνη κάμερα του 21ου συμβολίζει την προσπάθεια της ελληνικής κοινωνίας να αφήσει πίσω της την αναρχία των δρόμων και να υιοθετήσει ένα ασφαλέστερο μέλλον.