Στις 19 Ιανουαρίου 1947, γράφτηκε μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ελληνικής ναυτικής ιστορίας. Το επιβατηγό ατμόπλοιο «Χειμάρα» βυθίστηκε στον Νότιο Ευβοϊκό Κόλπο, παρασύροντας στον θάνατο εκατοντάδες ανθρώπους. Επρόκειτο για το πιο πολύνεκρο ναυτικό δυστύχημα στη χώρα μας, ένα γεγονός που έμεινε στη συλλογική μνήμη ως ο «Τιτανικός της ελληνικής ακτοπλοΐας». Παρά τις δεκαετίες που πέρασαν, το ναυάγιο εξακολουθεί να προκαλεί συγκίνηση, ενώ τα αίτια και οι ευθύνες παραμένουν ένα αφήγημα που αγγίζει τον πυρήνα της μεταπολεμικής Ελλάδας.
Από τις γερμανικές θάλασσες στις ελληνικές ακτογραμμές
Το πλοίο ναυπηγήθηκε το 1905 στη Γερμανία με το όνομα HERTHA. Με μήκος 76 μέτρα και δυνατότητα μεταφοράς άνω των 1.200 επιβατών, θεωρούνταν ένα αξιόπιστο σκάφος που υπηρέτησε σε δύο Παγκόσμιους Πολέμους ως νοσοκομειακό, ναρκαλιευτικό και πλωτός κοιτώνας υποβρυχίων. Μετά τη γερμανική συνθηκολόγηση, το πλοίο παραχωρήθηκε στην Ελλάδα ως πολεμική αποζημίωση. Το 1946 μετονομάστηκε σε «Χειμάρα» και ανέλαβε το κρίσιμο έργο των θαλάσσιων μεταφορών σε μια εποχή που το οδικό δίκτυο της χώρας ήταν διαλυμένο από τον πόλεμο και τον Εμφύλιο.
Το μοιραίο δρομολόγιο και οι συνθήκες του Εμφυλίου
Το βράδυ της 18ης Ιανουαρίου 1947, το «Χειμάρα» απέπλευσε από τη Θεσσαλονίκη για τον Πειραιά. Στο πλοίο επέβαιναν περισσότεροι από 500 επιβάτες και 90 μέλη πληρώματος, ανάμεσά τους στρατιώτες με άδεια, πολιτικοί κρατούμενοι που οδηγούνταν στην εξορία και χωροφύλακες. Λόγω των κακών καιρικών συνθηκών, ο πλοίαρχος Σπύρος Μπιλίνης επέλεξε τη διαδρομή μέσω του Ευβοϊκού Κόλπου, μια περιοχή που ακόμη έκρυβε κινδύνους από τα ναρκοπεδία του πολέμου.
Η πρόσκρουση στο σκοτάδι
Γύρω στις 4:10 τα ξημερώματα, το πλοίο προσέκρουσε με σφοδρότητα σε βραχώδη προεξοχή κοντά στις νησίδες του Νοτίου Ευβοϊκού. Η σύγκρουση προκάλεσε άμεση εισροή υδάτων και διακοπή της ηλεκτροδότησης, αφήνοντας το πλοίο ακυβέρνητο και χωρίς ασύρματο για την αποστολή σήματος κινδύνου. Ο πανικός που επικράτησε, σε συνδυασμό με τις ανεπαρκείς και κακοσυντηρημένες σωστικές λέμβους, μετέτρεψε την εκκένωση σε εφιάλτη. Μέσα σε μιάμιση ώρα, το «Χειμάρα» χάθηκε στα παγωμένα νερά.
Ο βαρύς απολογισμός και η διάσωση
Οι σκηνές που ακολούθησαν στο νερό ήταν τραγικές, με τους επιβάτες να παλεύουν με το ψύχος και τα κύματα. Χάρη στην αυτοθυσία τοπικών ψαράδων και τη βοήθεια διερχόμενων καϊκιών, διασώθηκαν περίπου 230 άνθρωποι. Ωστόσο, ο απολογισμός ήταν συντριπτικός: περισσότεροι από 380 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Η τραγωδία αυτή βύθισε στο πένθος μια χώρα που προσπαθούσε ακόμα να επουλώσει τις πληγές της Κατοχής.
Το πόρισμα και η αμφιλεγόμενη δικαιοσύνη
Αρχικά, η ένταση του Εμφυλίου τροφοδότησε σενάρια για πρόσκρουση σε νάρκη ή ακόμα και σαμποτάζ. Το επίσημο πόρισμα, όμως, απέρριψε αυτές τις θεωρίες, αποδίδοντας τη βύθιση σε λανθασμένη πορεία και σοβαρές παραλείψεις του πληρώματος. Παρά τη βαρύτητα του δυστυχήματος, οι ποινές που επιβλήθηκαν στον πλοίαρχο και το πλήρωμα κρίθηκαν προκλητικά επιεικείς από την κοινή γνώμη, καθώς περιορίστηκαν σε προσωρινή παύση επαγγέλματος για λίγους μήνες.
Οκτώ δεκαετίες αργότερα, το ναυάγιο του «Χειμάρα» παραμένει ένα οδυνηρό σύμβολο της μεταπολεμικής περιπέτειας της Ελλάδας, θυμίζοντας πως οι ανθρώπινες απώλειες στη θάλασσα συχνά κρύβουν πίσω τους βαθύτερες κρατικές και οργανωτικές παθογένειες.