Το σύστημα των Γκούλαγκ αποτελεί μια από τις πιο μελανές σελίδες της ανθρώπινης ιστορίας, λειτουργώντας ως το κύριο εργαλείο καταστολής και οικονομικής εκμετάλλευσης στη Σοβιετική Ένωση, ιδιαίτερα υπό την ηγεμονία του Ιωσήφ Στάλιν. Ο όρος «Γκούλαγκ» είναι στην πραγματικότητα ένα ακρωνύμιο για την κεντρική διοίκηση των στρατοπέδων, όμως σύντομα ταυτίστηκε με την ίδια την έννοια του στρατοπέδου καταναγκαστικής εργασίας. Αν και οι εξορίες στη Σιβηρία προϋπήρχαν από την εποχή των Τσάρων, οι Μπολσεβίκοι εξέλιξαν αυτό το σύστημα σε μια βιομηχανία θανάτου και εξαθλίωσης, όπου εκατομμύρια άνθρωποι —άνδρες, γυναίκες, ακόμα και παιδιά— φυλακίστηκαν με την κατηγορία ότι αποτελούσαν απειλή για το καθεστώς.
Η καθημερινότητα στα στρατόπεδα ήταν ένας διαρκής αγώνας επιβίωσης ενάντια στις ακραίες καιρικές συνθήκες, την πείνα και τη βία. Οι κρατούμενοι αναγκάζονταν να εργάζονται εξαντλητικά ωράρια, συχνά με ελάχιστο ή καθόλου εξοπλισμό, σε έργα υποδομής, ορυχεία και κατασκευές σιδηροδρόμων. Η κατανομή της τροφής βασιζόταν στην παραγωγικότητα: όσοι δεν κατάφερναν να πιάσουν τους εξωπραγματικούς στόχους εργασίας λάμβαναν λιγότερο φαγητό, γεγονός που τους οδηγούσε σε έναν φαύλο κύκλο εξασθένισης και θανάτου. Εκτιμάται ότι περίπου 1,7 εκατομμύρια άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους μέσα σε αυτό το σύστημα, υποκύπτοντας στην εξάντληση, τις ασθένειες ή τις κακουχίες.
Ένα από τα πιο διαβόητα έργα που ολοκληρώθηκαν με την εργασία των κρατουμένων ήταν η διώρυγα της Λευκής Θάλασσας, ένα τεράστιο εγχείρημα που κόστισε τη ζωή σε τουλάχιστον 25.000 ανθρώπους. Παρά τις θριαμβολογίες του καθεστώτος, η διώρυγα αποδείχθηκε τελικά ακατάλληλη για τα περισσότερα πλοία λόγω του μικρού βάθους της. Στα στρατόπεδα επικρατούσε επίσης μια ιδιότυπη κοινωνική ιεραρχία, όπου οι ποινικοί εγκληματίες συχνά τύγχαναν καλύτερης μεταχείρισης από τους πολιτικούς κρατούμενους, καθώς οι φρουροί τους θεωρούσαν «πιο κοντά» στο καθεστώς και τους χρησιμοποιούσαν για να τρομοκρατούν τους υπόλοιπους.
Μετά τον θάνατο του Στάλιν το 1953, το σύστημα άρχισε σταδιακά να αποδομείται, με τον Νικήτα Χρουστσόφ να ξεκινά τη διαδικασία της αποσταλινοποίησης. Το σύστημα των Γκούλαγκ καταργήθηκε επίσημα το 1960, όμως οι μαρτυρίες των επιζώντων, όπως αυτές που καταγράφηκαν στο εμβληματικό έργο «Αρχιπέλαγος Γκούλαγκ», αποκάλυψαν στον κόσμο το μέγεθος της φρίκης. Ακόμα και μετά την απελευθέρωσή τους, πολλοί κρατούμενοι παρέμεναν στιγματισμένοι από την κοινωνία, ζώντας με τον φόβο και την περιθωριοποίηση. Τα Γκούλαγκ παραμένουν ένα σύμβολο της απόλυτης απαξίωσης της ανθρώπινης ζωής μπροστά στις επιταγές ενός ολοκληρωτικού κράτους.