Το τελευταίο διάστημα, μια βόλτα στο TikTok ή το Facebook αρκεί για να πέσεις πάνω σε βίντεο με ψαράδες που βγάζουν λαγοκέφαλους στις ελληνικές ακτές. Άλλοι δείχνουν το μέγεθός τους, άλλοι τις γεμάτες ψαριές τους και άλλοι βάζουν τενεκεδάκια αναψυκτικού μπροστά στα κοφτερά τους δόντια για να δείξουν τη δύναμη του δαγκώματός τους.
Η δημοσιότητα μάλιστα πήρε τέτοιες διαστάσεις, που ακόμα και ο Ερυθρός Σταυρός εξέδωσε οδηγίες για την περίπτωση τραυματισμού από το συγκεκριμένο ψάρι.
Είναι όμως η κατάσταση τόσο δραματική όσο παρουσιάζεται; Η απάντηση των ειδικών είναι ξεκάθαρη: Ο πανικός είναι υπερβολικός. Ο λαγοκέφαλος αποτελεί τεράστιο πρόβλημα, αλλά κυρίως για το οικοσύστημα και την αλιεία, όχι για τους λουόμενους.
«Πρέπει να προσέχουμε, αλλά μην τρελαθούμε κιόλας»
Οι επιστήμονες είναι καθησυχαστικοί όσον αφορά την ασφάλεια στις παραλίες.
«Όλος αυτός ο πανικός που έχει δημιουργηθεί για μένα είναι υπερβολικός» αναφέρει η Παρασκευή Καραχλέ, βιολόγος – ιχθυολόγος και διευθύντρια ερευνών στο ΕΛΚΕΘΕ. «Προφανώς πρέπει να προσέχουμε όταν μπαίνουμε στη θάλασσα, αλλά ο λαγοκέφαλος είναι απλώς ένας οργανισμός που αν τον ενοχλήσουμε, μπορεί να αντιδράσει».
Στο ίδιο μήκος κύματος και ο Μιχάλης Μαργαρίτης (WWF Ελλάς), ο οποίος τονίζει ότι η προσοχή στη θάλασσα ισχύει για όλα τα είδη – ακόμα και για τα δελφίνια.
Από πού μας ήρθε και γιατί αυξάνεται;
Ο λαγοκέφαλος είναι ένα ξενικό είδος που «εισέβαλε» στα νερά μας από την Ερυθρά Θάλασσα μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.
- Πρώτη εμφάνιση: Το μακρινό 2005.
- Πού εντοπίζεται: Κυρίως σε Κρήτη και Δωδεκάνησα, με σταδιακή επέκταση σε Κυκλάδες, Πελοπόννησο, Εύβοια και Αττική.
- Γιατί εξαπλώνεται; Η άνοδος της θερμοκρασίας των νερών λόγω κλιματικής αλλαγής δημιουργεί το ιδανικό περιβάλλον, ενώ δεν υπάρχουν επαρκείς φυσικοί θηρευτές για να τον περιορίσουν.
Το πραγματικό πρόβλημα: Μια θάλασσα που «νοσεί»
Το γεγονός ότι ο λαγοκέφαλος και άλλα ξενικά είδη (όπως το λεοντόψαρο ή το μπλε καβούρι) κάνουν πάρτι στις θάλασσές μας, είναι σύμπτωμα ενός βαθύτερου προβλήματος.
Όπως εξηγεί ο Γιάννης Γιώβος (περιβαλλοντική οργάνωση iSea), η συζήτηση έχει αποπροσανατολιστεί:
«Το ότι αυτά τα ξενικά είδη αυξάνονται, ξεκινάει από το γεγονός ότι δεν έχουμε υγιείς θάλασσες. Η υπεραλίευση έχει εξαφανίσει τους μεγάλους θηρευτές (όπως οι κυνηγοί ή οι ζαργάνες) που υπό κανονικές συνθήκες θα έτρωγαν τους λαγοκέφαλους και θα κρατούσαν την ισορροπία».
Γιατί ο λαγοκέφαλος είναι «πονοκέφαλος»;
- Οικονομική καταστροφή για τους ψαράδες: Σκίζει δίχτυα, καταστρέφει παραγάδια και τρώει τα εμπορικά ψάρια μέσα από τις ψαριές.
- Περιβαλλοντική απειλή: Στο Νότιο Αιγαίο, για παράδειγμα, το χταπόδι –που αποτελεί τον αγαπημένο μεζέ του λαγοκέφαλου– έχει σχεδόν εξαφανιστεί.
- Άκρως τοξικός: Περιέχει μια πανίσχυρη νευροτοξίνη. Απαγορεύεται αυστηρά η κατανάλωσή του, καθώς μπορεί να αποβεί μοιραία για τον άνθρωπο.
Υπάρχει λύση στον ορίζοντα;
Σε αντίθεση με το λεοντόψαρο, ο λαγοκέφαλος δεν μπορεί να φαγωθεί. Τι κάνουμε λοιπόν;
- Το μοντέλο της Κύπρου (Επιδοτήσεις): Εκεί οι ψαράδες επιδοτούνται για να πιάνουν λαγοκέφαλους, οι οποίοι στη συνέχεια οδηγούνται για καύση. Ωστόσο, οι επιστήμονες λένε ότι το μέτρο δεν έχει φέρει τα αναμενόμενα αποτελέσματα μείωσης του πληθυσμού.
- Πρόγραμμα LagoMeal (ΕΛΚΕΘΕ): Μια πιλοτική προσπάθεια να μετατραπεί το ψάρι σε ιχθυάλευρο. Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, αλλά εκκρεμεί να φανεί αν οι ποσότητες επαρκούν για να είναι η επιχείρηση κερδοφόρα.
- Φαρμακοβιομηχανία & Κοσμετολογία: Εξετάζεται η χρήση της τοξίνης του για τη δημιουργία ισχυρών αναλγητικών για καρκινοπαθείς, αλλά και για κρέμες προσώπου με δράση «φυσικού μπότοξ».
Τι κάνει η Ελλάδα;
Αν και το ΕΛΚΕΘΕ έχει εκπονήσει ένα ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης από το 2024 (το οποίο περιλαμβάνει συστηματική παρακολούθηση, καταγραφή ζημιών και σύστημα καταγραφής επιθέσεων/δηλητηριάσεων), η πολιτεία δεν έχει ανακοινώσει ακόμα επίσημα μέτρα.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι πριν παρθούν βιαστικές αποφάσεις, πρέπει να μελετηθούν τα λάθη και οι επιτυχίες άλλων χωρών και να εξεταστεί αν λύσεις όπως η στοχευμένη αλιεία σε συγκεκριμένες περιοχές μπορούν όντως να αποδώσουν.