Φανταστείτε: Σύρος, 1973. Ένα μικρό, αθόρυβο, πρωτοποριακό αυτοκίνητο κυκλοφορεί στους δρόμους, χωρίς να βγάζει καυσαέρια. Ήταν το Enfield 8000, το οποίο θεωρείται σήμερα το πρώτο ηλεκτρικό αυτοκίνητο στον κόσμο που μπήκε σε παραγωγή. Η βάση παραγωγής του; Η πρωτεύουσα των Κυκλάδων.
Η ιστορία ακούγεται σαν όνειρο για την ελληνική βιομηχανία – και, δυστυχώς, τελικά αποδείχθηκε ακριβώς αυτό: ένα όνειρο που έσβησε άδοξα.
Πώς ο εφοπλιστής Γιάννης Γουλανδρής νίκησε τη Ford και τη Leyland σε διεθνή διαγωνισμό και γιατί η ελληνική γραφειοκρατία και το πετρελαϊκό λόμπι έδωσαν τη χαριστική βολή σε μια εφεύρεση που ήταν δεκαετίες μπροστά από την εποχή της;
Ο εφοπλιστής, η Nissan και ο θρίαμβος στο Λονδίνο
Η ιστορία ξεκινά με τον μεγαλοεφοπλιστή και πρόεδρο του Ολυμπιακού, Γιάννη Γουλανδρή, ο οποίος αγόρασε τη βρετανική εταιρεία Enfield. Η Enfield, αν και ιστορικό brand (παλιά εταιρεία όπλων), ήταν ανενεργή.
Η μεγάλη ευκαιρία ήρθε με τον διαγωνισμό του Βρετανικού Συμβουλίου Ηλεκτρισμού για ηλεκτρικά αυτοκίνητα πόλης. Ο Γουλανδρής είδε τη χρυσή ευκαιρία να ενεργοποιήσει το brand, μπαίνοντας σε ανταγωνισμό με κολοσσούς:
- Τη Ford, που είχε μόλις αποβιβαστεί στην Ευρώπη.
- Τη Leyland, τον κορυφαίο κατασκευαστή της εποχής (έφτιαχνε το MINI).
Η Enfield κέρδισε τον διαγωνισμό με το μοντέλο Enfield 8000! Ο θρίαμβος ήταν τόσο μεγάλος που ο Λόρδος Ρόθτσιλντ έκανε δημόσιες δηλώσεις θαυμασμού, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ρόναλντ Ρίγκαν, ζήτησε εργοστάσιο στην Καλιφόρνια.
Η παραγωγή μεταφέρεται στη Σύρο
Παρά την αρχική επιτυχία, οι απεργίες στη Βρετανία της εποχής (ακόμα και ο Γουλανδρής δεν μπορούσε να τις ξεπεράσει) τον ανάγκασαν να πάρει μια ριζοσπαστική απόφαση: να μεταφέρει την παραγωγή του Enfield 8000 στη Σύρο, όπου ήδη επέβλεπε τα ναυπηγεία του Νεωρίου.
- Έδρα: Επιλέχθηκε το παλιό νηματουργείο του Βελισσαρόπουλου.
- Προσωπικό: Προσλήφθηκαν Έλληνες φανοποιοί και ντόπιοι τεχνίτες, πολλοί με εμπειρία από τα ναυπηγεία του νησιού.
- Τεχνικά χαρακτηριστικά: Το διθέσιο microcar (μήκος 2,7μ.) σχεδιάστηκε από τον Κωνσταντίνο Αδρακτά (απόφοιτο ΜΙΤ), είχε ηλεκτρικό κινητήρα 8,2 ίππων, τελική 80 χλμ/ώρα και αυτονομία 80 χλμ.
- Το πρώτο αυτοκίνητο παραγωγής βγήκε τον Οκτώβριο του 1973. Η Ελλάδα ήταν πλέον η έδρα του πρώτου μαζικά παραγόμενου ηλεκτρικού αυτοκινήτου στον κόσμο.
Ο δαίμονας της γραφειοκρατίας και το πετρελαϊκό λόμπι
Η χρονική συγκυρία (Πολυτεχνείο, ανατροπή Παπαδόπουλου) ήταν άσχημη, αλλά ο πραγματικός «δολοφόνος» του εγχειρήματος ήταν το ελληνικό κράτος.
- Αρνήθηκαν την έγκριση τύπου: Το Enfield 8000, παρόλο που ταξίδευε μέχρι την Αυστραλία, δεν πήρε ποτέ έγκριση τύπου στην Ελλάδα.
- Το «τέρας» του τελωνείου: Τα ανταλλακτικά από την Αγγλία παγιδεύονταν στο τελωνείο για μέρες, περιμένοντας το «ανάλογο αντίτιμο» (φακελάκι), αυξάνοντας δραματικά το κόστος.
- Το φορολογικό αδιέξοδο: Ακόμα και μετά την πτώση της Χούντας, η μεταπολιτευτική κυβέρνηση αρνήθηκε να δώσει άδεια κυκλοφορίας. Βασική αιτία; Η αδυναμία του Υπουργείου Οικονομικών να βρει τρόπο να φορολογήσει τον ηλεκτρικό κινητήρα!
Πρωταγωνιστές του εγχειρήματος ισχυρίζονται ότι όλα τα προσκόμματα ήταν αποτέλεσμα πιέσεων από το πανίσχυρο πετρελαϊκό λόμπι και τη συμβατική αυτοκινητοβιομηχανία, που δεν ήθελαν να δουν την ηλεκτροκίνηση να επικρατεί, ειδικά εν μέσω της παγκόσμιας πετρελαϊκής κρίσης της εποχής.
Τελικά, ο Γουλανδρής, αφού έχασε την υπομονή του, δέχθηκε την πίεση των πετρελαϊκών εταιρειών να εγκαταλείψει την ιδέα για να δουλέψουν τα πετρελαιοφόρα του. Συνολικά, 112 Enfield 8000 βγήκαν από το εργοστάσιο της Σύρου (1973-1976) και σχεδόν όλα πουλήθηκαν στη Μεγάλη Βρετανία.
Η κληρονομιά του Enfield 8000
Το Enfield 8000 αποτελεί έναν θρύλο και ορόσημο στην παγκόσμια ιστορία της μηχανοκίνησης.
Χάρη στην επιμονή μηχανικών και τη χορηγία της οικογένειας Γουλανδρή, ένα από τα 112 αυτοκίνητα εντοπίστηκε στη Μεγάλη Βρετανία, επέστρεψε στην Ελλάδα και δωρήθηκε στο Βιομηχανικό Μουσείο της Σύρου. Ένα μοναδικό εν Ελλάδι απομεινάρι μιας φιλόδοξης ελληνικής απόπειρας που ήταν τραγικά μπροστά από την εποχή της.
Πιστεύετε ότι η Ελλάδα θα είχε γίνει τεχνολογικό κέντρο αν δεν είχε χαθεί η ευκαιρία του Enfield 8000;