Η Τσικνοπέμπτη αποτελεί μία από τις πιο αγαπημένες ημέρες της ελληνικής παράδοσης, καθώς συνδέεται άμεσα με την απόλαυση του φαγητού και την προετοιμασία για τη μεγάλη νηστεία του Πάσχα. Το όνομά της προέρχεται από την «τσίκνα», τη μυρωδιά δηλαδή του ψημένου κρέατος που αναδύεται από κάθε σπίτι και γειτονιά, καθώς το έθιμο επιβάλλει το ψήσιμο στα κάρβουνα ή το λιώσιμο του χοιρινού λίπους. Η ημέρα αυτή γιορτάζεται πάντα την Πέμπτη της δεύτερης εβδομάδας του Τριωδίου, γνωστής και ως Κρεατινής, αποτελώντας το ανεπίσημο σύνθημα για την έναρξη των καρναβαλικών εκδηλώσεων.
Η παράδοση της Τσικνοπέμπτης έχει βαθιές ρίζες που φτάνουν μέχρι την αρχαιότητα, θυμίζοντας τις βακχικές γιορτές των Ελλήνων και τις μεταγενέστερες ρωμαϊκές τελετές. Για τους αρχαίους, το πλούσιο φαγοπότι και το γλέντι δεν ήταν απλώς διασκέδαση, αλλά μια ιεροτελεστία για την ευφορία της γης και την υποδοχή της άνοιξης. Στο χριστιανικό ημερολόγιο, η Πέμπτη επιλέχθηκε ως η ιδανική ημέρα για κρεατοφαγία, αφού η Τετάρτη και η Παρασκευή είναι παραδοσιακές ημέρες νηστείας, προσφέροντας έτσι μια τελευταία ευκαιρία για αφθονία πριν από την αυστηρή Σαρακοστή.
Είναι ενδιαφέρον ότι παρόμοια έθιμα συναντάμε και σε άλλους ευρωπαϊκούς λαούς, γεγονός που αποδεικνύει την κοινή ανάγκη για εκτόνωση πριν από περιόδους θρησκευτικής ανάτασης. Στη Γερμανία γιορτάζουν τη «Weiberfastnacht», ενώ στη Γαλλία κυριαρχεί η «Mardi Gras», η γνωστή «Λιπαρή Τρίτη». Αυτή η παράδοση μεταφέρθηκε με ιδιαίτερη λαμπρότητα και στις Ηνωμένες Πολιτείες, με το παγκοσμίου φήμης καρναβάλι της Νέας Ορλεάνης να αποτελεί το επίκεντρο των εορτασμών σε γαλλόφωνες περιοχές.
Παραδοσιακά έθιμα από τη Βόρεια Ελλάδα
Στην Κομοτηνή, η Τσικνοπέμπτη αποκτά έναν πιο ρομαντικό χαρακτήρα, καθώς τα αρραβωνιασμένα ζευγάρια ανταλλάσσουν δώρα με φαγώσιμα. Ο άνδρας στέλνει στη μέλλουσα σύζυγό του τον «κούρκο», δηλαδή μια κότα, ενώ η γυναίκα ανταποδίδει με μπακλαβά και μια κότα γεμιστή. Την ίδια στιγμή στις Σέρρες, οι κάτοικοι ανάβουν μεγάλες φωτιές και οι πιο τολμηροί πηδούν πάνω από τις φλόγες αφού τελειώσει το ψήσιμο, ενώ ακολουθούν τα παραδοσιακά «προξενιά» με τον συμβολικό αναδευτισμό των κάρβουνων.
Στη Νάουσα, η ημέρα είναι ταυτισμένη με τους «Γενίτσαρους» και τις «Μπούλες», ένα ιστορικό χορευτικό δρώμενο όπου οι άνδρες μεταμφιέζονται φορώντας παραδοσιακές στολές και χειροποίητες μάσκες. Αξιοσημείωτο είναι ότι ακόμα και τον γυναικείο ρόλο της νύφης υποδύεται πάντα άνδρας. Στη Θεσσαλονίκη, η παράδοση συναντά τον σύγχρονο τρόπο ζωής μέσα από το Ποδηλατικό Καρναβάλι, μια δράση με περιβαλλοντικό μήνυμα που φέτος εστιάζει στην καταπολέμηση της «Πλαστικομανίας».
Οι εορτασμοί στην Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα
Η Πάτρα, η πρωτεύουσα του καρναβαλιού, γιορτάζει με το έθιμο της «Γιαννούλας της Κουλουρούς». Οι κάτοικοι σατιρίζουν την ιστορία μιας γυναίκας που περίμενε μάταια τον ναύαρχο Ουίλσον στο λιμάνι, ντύνοντας κάποιον νύφη και στήνοντας γλέντια γύρω του. Στην υπόλοιπη Πελοπόννησο, η μέρα είναι αφιερωμένη στα «χοιροσφάγια», με τους ντόπιους να παρασκευάζουν λουκάνικα, πηχτή και τις περίφημες τσιγαρίδες, τα τραγανά υπολείμματα από το λιώσιμο του λίπους.
Στη Θήβα, ο «Βλάχικος Γάμος» ξεκινά από την Τσικνοπέμπτη με το παραδοσιακό προξενιό. Πρόκειται για μια γιορτή που διαρκεί ημέρες και κορυφώνεται την Καθαρά Δευτέρα με την πορεία της προίκας και το μεγάλο γλέντι των συμπεθέρων, κρατώντας ζωντανές τις αγροτικές παραδόσεις της περιοχής.
Η νησιωτική Ελλάδα και τα ιδιαίτερα έθιμά της
Στο Ιόνιο και συγκεκριμένα στην Κέρκυρα, η Τσικνοπέμπτη είναι η ημέρα των «Πετεγολέτσιων». Στην παλιά πόλη στήνονται θεατρικές παραστάσεις δρόμου που αναπαριστούν το κλασικό κουτσομπολιό των γυναικών στα καντούνια, με σπαρταριστές ιστορίες στην τοπική διάλεκτο. Είναι μια γιορτή του λόγου και της σάτιρας που προσελκύει πλήθος επισκεπτών.
Στην Ίο, οι δρόμοι της Χώρας γεμίζουν με μασκαράδες που φορούν κουδούνια προβάτων και επισκέπτονται τα σπίτια, δημιουργώντας μια διονυσιακή ατμόσφαιρα. Τέλος, στον Πόρο, επιβιώνει ένα πιο προσωπικό έθιμο για τους νέους, οι οποίοι βάζουν ένα μακαρόνι κάτω από το μαξιλάρι τους την ίδια νύχτα, ελπίζοντας να δουν στον ύπνο τους τη γυναίκα που πρόκειται να παντρευτούν.